منچسترسیتی جدیدترین باشگاه بزرگ فوتبال است که نامش در فهرست رسواییهای این ورزش قرار گرفته است. رسواییهای مختلف، چه مالی و چه در ارتباط با مسائل دیگر، از زمانی که فوتبال به یک ورزش سازمانیافته تبدیل شد، همواره بخشی از این بازی بودهاند و حتی برخی باشگاهها را تا مرز نابودی یا انحلال پیش بردهاند.
مدیران منچسترسیتی احتمالاً از ماجرایی که برای لیدز سیتی درست پس از پایان جنگ جهانی اول رخ داد، اطلاع چندانی ندارند اما آنها بدون شک با تحقیر یوونتوس و سقوط گلاسکو رنجرز در دوران مدرن فوتبال آشنایی بیشتری دارند.
هر سه باشگاه پس از تحقیقات یا افشاگری افرادی که پرده از تخلفات سیستماتیک برداشتند، با مجازاتهای سنگینی مواجه شدند. با این حال، هر سه باشگاه در نهایت توانستند دوباره به مسیر بازگشت و موفقیت بازگردند؛ اتفاقی که شاید برای هواداران منچسترسیتی در شرایط فعلی اندکی امیدبخش باشد.
لیدز سیتی؛ ۱۹۱۹
اگر بخواهیم ثابت کنیم که در فوتبال تقریباً هیچ اتفاقی کاملاً جدید نیست، رسوایی لیدز سیتی در ۱۰۷ سال پیش از بسیاری جهات شباهت زیادی به پرونده منچسترسیتی دارد. پرداختهای مخفیانه، اسناد فاششده و امتناع از همکاری با مسئولان؛ همه این موارد در آن پرونده وجود داشت.
هربرت چپمن نیز در مرکز این ماجرا قرار داشت؛ مربیای که بعدها به پپ گواردیولا دوران خود در فوتبال انگلیس تبدیل شد. البته این اتفاق تنها پس از آن رخ داد که محرومیت مادامالعمر او به دلیل نقشش در این رسوایی لغو شد.
باشگاه لیدز سیتی که در سال ۱۹۰۴ تأسیس شده بود، در آستانه خروج از مشکلات داخل و خارج از زمین قرار داشت که چپمن در سال ۱۹۱۴ این تیم را ترک کرد تا مدیریت یک کارخانه مهماتسازی محلی را بر عهده بگیرد و در تلاشهای جنگی کشور مشارکت کند.
زمانی که او در سال ۱۹۱۸ به باشگاه بازگشت، لیدز سیتی به دلیل اختلافات میان جورج کریپس، دستیار نامحبوب او، و جوزف کانر، رئیس باشگاه، با بحران داخلی مواجه شده بود. کریپس که از تنزل سمت خود و بازگشت به جایگاه دستیار ناراضی بود، تهدید کرد که موضوع پرداختهای غیرقانونی به بازیکنان مهمان در سالهای جنگ را به مسئولان فوتبال گزارش خواهد کرد؛ پرداختهایی که شامل بازیکنان ملیپوش انگلیس، چارلی بوکان و فنی والدن نیز میشد.
جیمز بروملی، وکیل کریپس، در اوایل سال ۱۹۱۹ با باشگاه به توافق رسید تا کریپس در ازای دریافت مبلغی بهعنوان حقالسکوت، متعهد شود درباره این ماجرا سکوت کند. اما حقیقت برای مدت زیادی پنهان نماند.
زمانی که چارلی کوپلند، مدافع باتجربه و نهچندان مطرح لیدز سیتی، بر سر مفاد قرارداد جدیدی که برای فصل ۲۰-۱۹۱۹ به او پیشنهاد شده بود با باشگاه به اختلاف خورد، عملاً از باشگاه کنار گذاشته شد؛ اتفاقی که در زبان انگلیسی با عبارت «فرستاده شدن به کاونتری» توصیف شده است. اما کوپلند که بروملی وکالت او را نیز بر عهده داشت، ماجرای پرداختهای غیرقانونی را به مسئولان فوتبال گزارش کرد. این موضوع باعث شد کانر، رئیس باشگاه، مدعی شود که این وکیل اطلاعات مربوط به توافق محرمانه با کریپس را در اختیار کوپلند گذاشته است.
لیگ فوتبال انگلیس از لیدز سیتی خواست اسناد مرتبط با این پرونده را تا ۶ اکتبر ارائه کند. وقتی باشگاه از ارائه این اسناد خودداری کرد، از دسته دوم اخراج شد. جایگاه لیدز سیتی در لیگ و همچنین نتایج این تیم در مسابقات آن فصل تا آن مقطع، به برسلم پورت ویل واگذار شد. پنج مقام باشگاه لیدز سیتی، از جمله کانر و چپمن، برای همیشه از فعالیت در فوتبال محروم شدند. ترکیب بازیکنان لیدز سیتی در هتل متروپل به حراج گذاشته شد و در مجموع ۱۰ هزار پوند به فروش رسید. همچنین زمین ایلند رود به باشگاه «یورکشایر آماتورز» واگذار شد.
اما پس از آن، بارقهای از امید نمایان شد. ایلند رود توسط باشگاه تازهتأسیس لیدز یونایتد خریداری شد و هیلتون کراوتر، رئیس باشگاه هادرسفیلد تاون، در اوایل سال ۱۹۲۰ مبلغ ۳۵ هزار پوند به این باشگاه قرض داد. لیدز یونایتد نیز خیلی زود به دسته دوم فوتبال انگلیس راه یافت.
در همین حال، محرومیت چپمن لغو شد و او به هادرسفیلد پیوست؛ تیمی که تحت هدایت او موفق به کسب دو عنوان قهرمانی و یک جام حذفی انگلیس شد و پس از آن راهی آرسنال شد.
چپمن بار دیگر درگیر حاشیه شد؛ زمانی که مشخص شد آرسنال برای متقاعد کردن چارلی بوکان برای پیوستن به این باشگاه، بهصورت مخفیانه به او پول پرداخت کرده است؛ بوکان پیشتر یکی از چهرههای اصلی پرونده رسوایی لیدز سیتی بود. با این حال، چپمن مجازاتی دریافت نکرد و این مربی نوآور از نظر تاکتیکی، آرسنال را به قدرت برتر فوتبال انگلیس در اوایل دهه ۱۹۳۰ تبدیل کرد.
یوونتوس
داستان سقوط و تحقیر یکی از بزرگترین نامهای فوتبال جهان، بیشتر شبیه یک رمان مافیایی است. پرونده کالچوپولی که نام آن بهمعنای تحتاللفظی «فوتبالگیت» است و به نامی اشاره دارد که برای رسواییهای سیاسی و فساد در اوایل دهه ۱۹۹۰ استفاده میشد، نهتنها یوونتوس، بلکه آث میلان و چند باشگاه دیگر را نیز درگیر کرد و یکی از تازهترین فصلهای پرحاشیه تاریخ فوتبال ایتالیا را رقم زد.
مقامهای قضایی پیشتر تحقیقات درباره یوونتوس را به دلیل اتهام دوپینگ سیستماتیک آغاز کرده بودند اما شنود مکالمات میان لوچیانو موجی، مدیرکل یوونتوس، آنتونیو گیرائودو، مدیرعامل باشگاه، مدیران سایر تیمهای سری A و دیگر مقامهای فوتبال، پرده از موضوعی برداشت که شاید حتی تکاندهندهتر بود.
گفته شد موجی با کمک همتایان خود تلاش کرده است در فصلهای ۰۵-۲۰۰۴ و ۰۶-۲۰۰۵ بر انتخاب و عملکرد داوران تأثیر بگذارد؛ دو فصلی که هر دو با قهرمانی یوونتوس به پایان رسیده بودند.
اتهام مطرحشده این بود که داوران موردنظر یوونتوس برای قضاوت دیدارهای این تیم انتخاب میشدند و آنها و سایر مسئولان تحت فشار قرار میگرفتند تا در جریان مسابقات تصمیمهایی به سود یوونتوس اتخاذ کنند.
یکی از این موارد، صدور کارتهای زرد یا قرمز برای بازیکنان تأثیرگذار تیمهای رقیب بود؛ کارتهایی که باعث میشد این بازیکنان از حضور در مسابقات بعدی مقابل یوونتوس محروم شوند. دادستانهای شهر ناپل تحقیقات خود را درباره ۴۱ نفر، از جمله ۹ داور، و ۱۹ مسابقه از فصل ۰۵-۲۰۰۴ آغاز کردند و ۱۴ دیدار دیگر از فصل بعد را نیز مورد بررسی قرار دادند.
این رسوایی در ماه مه ۲۰۰۶ افشا شد و حتی با استانداردهای فوتبال پرحاشیه ایتالیا نیز زلزلهای بزرگ محسوب میشد. فرانکو کارارو، یکی از مقامهای ارشد فدراسیون فوتبال ایتالیا، نخستین فردی بود که استعفا کرد. پس از او نیز تمام اعضای هیئتمدیره یوونتوس، موجی، گیرائودو و فابیو کاپلو، سرمربی تیم، از سمتهای خود کنار رفتند.
یوونتوس از عناوین قهرمانی فصلهای ۰۵-۲۰۰۴ و ۰۶-۲۰۰۵ خلع شد؛ عنوان قهرمانی فصل دوم به اینترمیلان رسید. یوونتوس همچنین به سری B سقوط کرد و با جریمه کسر ۹ امتیاز نیز مواجه شد. ستارههایی مانند زلاتان ابراهیموویچ، پاتریک ویرا، امرسون و فابیو کاناوارو نیز یوونتوس را ترک کردند. در همین حال، آث میلان، فیورنتینا، لاتزیو و رجینا از سقوط به دسته پایینتر نجات پیدا کردند، اما به ترتیب با کسر ۸، ۱۵، ۳ و یک امتیاز در فصل ۰۷-۲۰۰۶ سری A مواجه شدند. همزمان، روندی آغاز شد که در نهایت به ۹ سال رسیدگیهای ورزشی، مدنی و کیفری درباره افراد درگیر در این پرونده منجر شد.
با این حال، فوتبال ایتالیا در همان تابستان روزی تاریخی را تجربه کرد؛ جایی که مارچلو لیپی تیم ملی این کشور را به چهارمین قهرمانی ایتالیا در جام جهانی رساند.
پس از آن نیز تعدادی از بازیکنان یوونتوسِ تحت هدایت موجی تلاش کردند به بازگشت این باشگاه به قله فوتبال کمک کنند. جانلوئیجی بوفون، الساندرو دلپیرو و مائورو کامورانزی با وجود سقوط یوونتوس، این باشگاه را ترک نکردند. دیدیه دشان، ستاره سابق یوونتوس که پس از کاپلو هدایت تیم را بر عهده گرفت، این باشگاه را به قهرمانی سری B رساند. یوونتوس با وجود کسر امتیاز، در پایان فصل با ۶ امتیاز اختلاف نسبت به ناپولیِ رده دوم قهرمان شد.
پس از بازگشت به سطح اول فوتبال ایتالیا، یوونتوس از فصل ۱۲-۲۰۱۱ تحت هدایت آنتونیو کونته و ماسیمیلیانو آلگری، به شکلی بیسابقه ۹ قهرمانی متوالی در سری A به دست آورد. به این ترتیب، کالچوپولی در تاریخ یوونتوس به یک مقطع کوتاه و گذرا تبدیل شد.
گلاسکو رنجرز
سقوط رنجرز را میتوان یکی از بزرگترین و مخربترین رسواییهایی دانست که پیش از ماجرای منچسترسیتی، گریبان یک باشگاه مشهور فوتبال را گرفته است. این تنها هواداران سلتیک نیستند که معتقدند باشگاهی که در سال ۱۸۷۲ تأسیس شد و یکی از قدیمیترین تیمهای فوتبال جهان به شمار میرود، در سال ۲۰۱۲ و پس از ورشکستگی و بدهی چند میلیون پوندی به اداره مالیات، در واقع دیگر وجود نداشت.
در آغاز هزاره جدید، همزمان با اینکه فوتبال اسکاتلند از نظر درآمد بیش از پیش از فوتبال انگلیس و بخش زیادی از اروپا عقب میماند، رقابت برای باشگاههایی مانند رنجرز دشوارتر میشد. به همین دلیل، رنجرز برای جذب ستارههایی مانند رونالد دیبوئر و توره آندره فلو به گلاسکو، مجبور بود راههایی خلاقانه برای برابری با پیشنهادهای مالی سایر باشگاهها پیدا کند.
طرحی که رنجرز در پیش گرفت، شامل پرداخت مبالغی از سوی باشگاه و شرکت مادر تحت کنترل سر دیوید موری، رئیس وقت باشگاه، به «تراستهای مزایای کارکنان» یا EBT بود؛ پرداختهایی که علاوه بر دستمزدهای معمول بازیکنان و کارکنان انجام میشد.
میکل آرتتا، سرمربی کنونی آرسنال، نیز در میان ۶۷ بازیکن، ۲۴ عضو کادر باشگاه و ۲۴ کارمند دیگر گروه موری قرار داشت که بین سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۰ در مجموع بیش از ۴۷ میلیون پوند از طریق EBTها دریافت کردند.
رنجرز اعلام کرده بود که این پرداختها که از مقامهای فوتبال پنهان نگه داشته شده بودند، در قالب وام انجام شدهاند اما اداره درآمد و گمرک بریتانیا (HMRC) این مبالغ را درآمد تلقی کرد و بر این اساس، آنها را مشمول مالیات بر درآمد و حق بیمه ملی دانست. با احتساب جریمهها و بهره، این موضوع باعث شد باشگاه با صورتحساب ۴۹ میلیون پوندی مواجه شود.
موری که رنجرز را در شرایط مالی بحرانی اداره میکرد، در ماه مه ۲۰۱۱ باشگاه را تنها در ازای یک پوند به کریگ وایت فروخت. با این حال خیلی زود مشخص شد که وایت پیشتر به مدت هفت سال از فعالیت بهعنوان مدیر یک شرکت محروم شده بود و اساساً نباید اجازه خرید باشگاه را پیدا میکرد.
تا فوریه ۲۰۱۲، رنجرز مجبور شد درخواست ورود به روند اداره ورشکستگی را ارائه کند و بلافاصله با کسر ۱۰ امتیاز مواجه شد. سپس HMRC موضع سختگیرانهای اتخاذ کرد و اجازه نداد باشگاه از طریق توافق داوطلبانه با طلبکاران شرکت (CVA) از این وضعیت خارج شود؛ توافقی که بر اساس آن HMRC و سایر طلبکاران تنها بخشی از مبالغ طلب خود را دریافت میکردند. در نتیجه، باشگاه فوتبال رنجرز مجبور به انحلال شد.
پس از آنکه بیشتر بازیکنان مطابق قوانین فوتبال قراردادهای خود را فسخ کردند، داراییهای باقیمانده باشگاه در نهایت به شرکتی به نام Sevco Scotland Ltd فروخته شد. تا امروز نیز هواداران سلتیک و برخی دیگر، تیم حاضر در بخش آبی شهر گلاسکو را با نام «سِوکو» خطاب میکنند.
یک روند طولانی قضایی آغاز شد که در سال ۲۰۱۷ با تأیید موضع HMRC توسط دیوان عالی بریتانیا پایان یافت؛ دادگاه تأیید کرد که پرداختهای EBT باید بهعنوان درآمد در نظر گرفته شوند. در همین حال، رنجرز در داخل زمین نیز با بحران بزرگی مواجه شده بود.
باشگاه «جدید» رنجرز تا دسته سوم فوتبال اسکاتلند سقوط کرد، اما در تصمیمی جنجالی اجازه یافت سه قهرمانی لیگ و هشت جام داخلی را که بین سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۰ به دست آورده بود، حفظ کند. رنجرز در نهایت مسیر بازگشت به بالاترین سطح فوتبال اسکاتلند را طی کرد و برای فصل ۱۷-۲۰۱۶ به لیگ برتر بازگشت.
این تیم تحت هدایت استیون جرارد در فصل ۲۱-۲۰۲۰ قهرمان اسکاتلند شد و مانع از آن شد که سلتیک به رکورد تاریخی ۱۰ قهرمانی متوالی دست پیدا کند. با این حال، آثار آن بحران همچنان بر رنجرز باقی مانده و فوتبال اسکاتلند نیز هنوز تحت تأثیر اختلافات و کدورتهایی است که این پرونده شرمآور به وجود آورد.
رسوایی فساد فیفا در سال ۲۰۱۵
در ماه مه ۲۰۱۵، وزارت دادگستری ایالات متحده کیفرخواستی ۱۶۴ صفحهای شامل ۴۷ اتهام منتشر کرد که در آن هفت مدیر اجرایی فیفا متهم شده بودند طی بیش از دو دهه، در مجموع ۱۵۰ میلیون دلار (۱۱۳ میلیون پوند) رشوه دریافت کردهاند. این مقامها توسط پلیس سوئیس در شهر زوریخ، محل استقرار فیفا، بازداشت شدند.
بعدها نام هفت مقام دیگر و افرادی از حوزه بازاریابی ورزشی نیز در کیفرخواست وزارت دادگستری آمریکا اضافه شد؛ اتهامهایی که برخی از آنها به سال ۱۹۹۱ بازمیگشت. ادعا شد این افراد در ازای دریافت رشوه از گروههای بازاریابی، قراردادهای تلویزیونی را در اختیار آنها قرار میدادند.
اتهامهای مطرحشده شامل فعالیت سازمانیافته مجرمانه، کلاهبرداری از طریق ارتباطات الکترونیکی و پولشویی بود. در سوئیس نیز تحقیقات جداگانهای درباره نحوه اعطای میزبانی جام جهانی ۲۰۱۸ به روسیه و جام جهانی ۲۰۲۲ به قطر آغاز شد. در ادامه، سپ بلاتر، رئیس وقت فیفا، نیز تحت فشار قرار گرفت و مجبور به استعفا شد.
