مصرف روزانه بنزین در ایران به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده است اما توان تولید پالایشگاههای داخلی نزدیک ۱۲۰ میلیون لیتر برآورده میشود. شکاف ۱۵ میلیون لیتری قبلا در قالب واردات بنزین انجام میشد اما دولت ادعا میکند به خاطر مشکلات سال جدید و محاصره بنادر جنوبی باید فکر جدیدی برای جبران فاصله عرضه و تقاضا شود. صحبتهای اسماعیل سقاب اصفهانی به عنوان رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی در گفتوگوی ویژه خبری مشخص کرد یکی از سناریو پیشنهادی از سوی دولت به زودی در پمپبنزینها پیاده میشود.
گزینه اول عرضه بنزین به سبک توزیع شیر در دهه ۶۰ است. گزینه دوم همان چیزی است که هفته قبل به اسم سهمیهبندی جدید بنزین در کرمان شنیدیم و گزینه سوم عرضه بنزین به ازای کد ملی است. هر سناریو میتواند در کنترل مصرف سوخت اثر داشته باشد اما معایب خاص خود را دارد.
سناریو اول: سهمیهبندی بنزین به سبک صف شیر
عرضه بنزین در این مدل در جایگاهها از صبح شروع میشود و تا زمانی که کل سهمیه ۱۲۰ میلیون لیتری کشور تمام شود، ادامه دارد. پمپبنزینها پس از تمام شدن این حجم از بنزین تا صبح فردا از مدار عرضه خارج میشوند. به زبان ساده هر کسی زودتر به جایگاه برسد بنزین میگیرد و هر کس دیر برسد، باید تا فردا صبر کند.
|
مزایا |
معایب |
|
کنترل دقیق سهمیه بنزین و جلوگیری از مصرف بیش از حد تولید داخلی |
تشکیل صفهای طولانی در جایگاهها و اتلاف وقت شهروندان |
|
قیمت بنزین تغییر نمیکند و شوک تورمی ناشی از گران شدن سوخت کنار گذاشته میشود |
امکان دخالت جایگاهداران در توزیع بنزین و ایجاد رانت |
|
جلوگیری از تاثیر مستقیم افزایش نرخ بنزین بر قیمت کالا و خدمات |
محرومیت افرادی که به دلایل ضروری مثل بیماری یا ماموریت فوری نیاز به بنزین دارند اما عرضه تمام شده است |
سناریو دوم: طرح سهمیهبندی و نرخ آزاد
این مدل همان طرحی است که به اسم بنزین ۸۷ هزار تومانی در کرمان مطرح شد. در این مدل برای مالکان خودرو که کارت سوخت دارند، چند نوع نرخ مختلف تعریف میشود. نرخ اول شامل سهمیه ۶۰ لیتری با قیمت هزار و ۵۰۰ تومان است. نرخ دوم سهمیه ۵۰ لیتری با قیمت سه هزار تومان و نرخ سوم سهمیه ۴۰ لیتری با قیمت پنج هزار تومان را شامل میشود. از اینجا به بعد نرخ جدید اعمال میشود. بنزین با قیمت فوب خلیج فارس و هزینه تولید در پالایشگاهها عرضه خواهد شد. سقاب اصفهانی در برنامه گفتوگوی ویژه خبری مقاومت زیادی روی اعلام این نرخ نشان داد اما نهایتا با اشاره به ماجرای سهمیهبندی بنزین در کرمان از قیمت ۸۷ هزار و ۲۰۰ تومانی حرف زد.
سناریو دوم قرار بود از هفته قبل در کرمان امتحان شود اما در آخرین لحظات اجرای آزمایشی طرح توقف شد
|
مزایا |
معایب |
|
کنترل سهمیه بنزین از طریق مکانیزم قیمت |
یارانه بنزین فقط برای افرادی خرج میشود که خودرو دارند و نیمی از مردم ایران از این یارانه بیبهره خواهند بود |
|
امکان تامین کسری بنزین از طریق واردات با نرخ آزاد |
این طرح یکجور افزایش قیمت بنزین تعبیر میشود و میتواند در قیمت کالا و خدمات تاثیر تورمی داشته باشد |
|
کاهش مصرف بنزین به دلیل افزایش هزینه برای پرمصرفها |
فشار اقتصادی سنگین بر دهکهای پایین و متوسط جامعه که مجبور به خرید بنزین آزاد هستند |
سناریو سوم: شیوه جدید سهمیهبندی بنزین
در این حالت دولت همان ۱۲۰ میلیون لیتر بنزینی که میتواند تولید کند را تقسیم خواهد کرد. ۳۰ میلیون لیتر را به حملونقل عمومی میدهد اما ۹۰ میلیون لیتر بعدی را بین تمام مردم تقسیم میکند. منظور از تمام مردم یعنی افراد صاحب خودرو یا حتی افرادی که خودرو ندارند. در این مدل که قبلا به اسم طرح بنزین به ازای کد ملی معرفی شده، یارانه سوخت به صورت نقدی یا اعتباری به حساب تمام مردم واریز میشود و هر کس به اندازه سهمیه خود از جایگاهها بنزین میخرد.
|
مزایا |
معایب |
|
کنترل سهمیهبندی بنزین با شیوه خاص توزیع |
کمبود بنزین در بخش حملونقل و تاثیر آن بر افزایش کرایه |
|
تقسیم یارانه بنزین بین تمام مردم نه فقط مالکان خودرو کاهش صفبنزین و استرس دسترسی به سوخت |
تشکیل بازار سیاه برای عرضه بنزین |
|
امکان انتخاب آزادانه میزان مصرف توسط شهروندان |
پیچیدگی اجرایی و نیاز به زیرساختهای جدید برای توزیع یارانه نقدی |
سهمیهبندی بنزین به کجا ختم میشود؟
هر سه سناریوی مطرحشده برای سهمیهبندی بنزین معایب خاص خود را دارد. سناریوی اول با حفظ قیمت فعلی استرس صف و دسترسی را بالا میبرد. سناریوی دوم با مکانیزم قیمت شاید منجر به کاهش مصرف سوخت شود اما عاملی برای تورم در هر حوزهای خواهد بود. سناریوی سوم نیز به اسم توزیع عادلانه یارانه معرفی شده اما پیچیدگی اجرایی و ریسک کمبود سوخت در حملونقل را خواهد داشت.
دولت فعلا از اعلام سناریو نهایی خودداری میکند. اسماعیل سقاب اصفهانی هم به عنوان رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی میگوید کارشناسان و مردم گزینه نهایی را مشخص کنند.
