به گزارش خبر فوری، برخی از جواهرات و آثار تاریخی مرتبط با ایران، امروز کیلومترها دورتر از محل ساخت یا نگهداری اولیه خود قرار دارند. از قطعات باستانی گرفته تا جواهرات سلطنتی، هر کدام مسیر پرفراز و نشیبی را پشت سر گذاشتهاند و در مقاطع مختلف سر از حراجیها، مجموعههای خصوصی و کلکسیونهای خارجی درآوردهاند. در این گزارش، مروری داریم بر چند نمونه از این آثار مهم و تاریخی که سالها است از مام وطن دور شدهاند.
دیسکهای زیویه ۳ هزار ساله ایرانی بر گوش زندایا
در جریان تور تبلیغاتی فیلم «اودیسه»، زندایا، بازیگر مشهور آمریکایی، از گوشوارههایی استفاده کرد که توجه پژوهشگران و فعالان میراث فرهنگی را جلب کرد. بر اساس توضیحات منتشرشده از سوی گالری «بارون لندن»، این قطعات به گنجینه باستانی زیویه نسبت داده میشوند؛ مجموعهای که در شمالغرب ایران و در اواخر دهه ۱۹۴۰ میلادی کشف شد و مربوط به ۳ هزار سال پیش است.
نکته قابل توجه این است که این اشیاء در اصل، گوشواره نبودهاند. طبق اطلاعات منتشرشده، جواهرساز لندنی «گلن اسپیرو» دو صفحه طلایی باستانی را با استفاده از طلای ۱۸ عیار و الماس به شکل گوشواره بازطراحی کرده و سپس این آثار توسط گالری بارون لندن برای استفاده در این رویداد در اختیار زندایا قرار گرفته است.
برخی کارشناسان معتقدند مسئله تنها به مالکیت قانونی آثار محدود نمیشود، بلکه تبدیل اشیای باستانشناسی به زیورآلات مدرن نیز پرسشهای مهمی درباره حفظ اصالت و ارزش تاریخی این آثار ایجاد میکند.
سرگذشت گردنبند زمردی فرح پهلوی
یکی از مشهورترین جواهرات مرتبط با خاندان پهلوی، گردنبند زمردی است که سالها توسط فرح پهلوی استفاده میشد. تاریخچه این زمرد به قرن نوزدهم و دربار فرانسه بازمیگردد.
بر اساس پژوهشهای مربوط به گوهرشناسی، زمردهای این مجموعه از معدن مشهور موزو در کلمبیا استخراج شدهاند. این سنگها در سال ۱۸۵۸ در قالب جواهراتی برای امپراتریس اوژنی، همسر ناپلئون سوم، مورد استفاده قرار گرفتند. پس از سقوط امپراتوری ناپلئون سوم، این جواهرات طی دهههای بعد میان مالکان مختلف دستبهدست شدند.
بخشی از این زمردها بعدها توسط کارتیه و سپس جواهرساز مشهور آمریکایی «هری وینستون» بازطراحی شدند. در نهایت، این مجموعه به دربار پهلوی راه یافت و به عنوان هدیه عروسی از سمت محمدرضا شاه پهلوی به فرح پهلوی اهدا شده است.
گزارشها نشان میدهد این جواهر پس از انقلاب اسلامی ایران از مجموعه سلطنتی خارج شد و در سالهای بعد، در اختیار مالکان خصوصی قرار گرفت. برخی منابع مدعیاند که این گردنبند در سالهای اخیر بر گردن همسر گیلبرت چاگوری، تاجر لبنانی-نیجریهای، دیده شده است؛ هرچند جزئیات مالکیت فعلی آن به طور رسمی اعلام نشده است.
گردنبند الماس هری وینستون متعلق به ثریا اسفندیاری
گردنبند مشهور هری وینستون که متعلق به ثریا اسفندیاری، همسر دوم محمدرضا شاه پهلوی بود، یکی دیگر از جواهراتی است که سرنوشت آن همچنان مورد توجه علاقهمندان قرار دارد.
برخلاف برخی روایتهای رایج، این گردنبند پس از مرگ ثریا به فروش نرسید. اسناد حراجیها نشان میدهد ثریا در دهه ۱۹۸۰ میلادی و برای تأمین هزینههای زندگی خود، تعدادی از جواهرات شخصیاش را فروخت. این گردنبند نیز در تاریخ ۱۷ نوامبر ۱۹۸۸ در حراجی کریستی ژنو به فروش رسید.
هویت خریدار این گردنبند هرگز بهصورت عمومی اعلام نشد و محل نگهداری کنونی آن نیز مشخص نیست. با این حال، ماجرا به همینجا ختم نمیشود. در سال ۲۰۲۳ نیز یک گردنبند الماس از هری وینستون در حراجی کریستی ژنو به فروش رسید، اما مشخص نشد که آیا این همان گردنبند مشهور ثریا اسفندیاری بوده است یا خیر. به این ترتیب، سرنوشت یکی از شناختهشدهترین جواهرات متعلق به ملکه پیشین ایران همچنان در هالهای از ابهام باقی مانده است.
گوشوارههای طلای قاجاری در حراج ساتبیز
یکی دیگر از آثار تاریخی مرتبط با ایران، یک جفت گوشواره طلای متعلق به دوره قاجار است که در یکی از حراجهای ساتبیز عرضه شد.
این گوشوارهها که به قرن نوزدهم میلادی تعلق دارند، حدود ۳۵ گرم وزن و نزدیک به ۸ سانتیمتر طول دارند. اثر یادشده در حراجی به فروش رسید، اما مانند بسیاری از معاملات آثار تاریخی و هنری، هویت خریدار نهایی به صورت عمومی منتشر نشد.
دیگر جواهرات دور از وطن
البته اینها تنها نمونههای شناختهشده نیستند. در سالهای اخیر، آثار دیگری نیز از ایران در حراجیهای بینالمللی عرضه شدهاند. از جمله جفتی از گوشوارههای طلایی میناکاریشده با آویز مروارید متعلق به دوره قاجار که در حراجی کریستی به فروش رسید. نگاهی به فهرستهای کریستی نشان میدهد که جواهرات و اشیای زینتی مرتبط با دورههای مختلف تاریخ ایران، از قاجار و پهلوی گرفته تا آثار قدیمیتر، بهطور مستمر در این بازارها خرید و فروش میشوند. در ادامه میتوانید برخی از این جواهرات و آثار تاریخی را مشاهده کنید؛ آثاری که هر کدام بخشی از تاریخ و هنر ایران را با خود حمل میکنند.
