به گزارش خبرنگار نگین حاشیه،
متن سخنرانی شینا انصاری، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، در پنل تخصصی «تنوع زیستی و صلح؛ حفاظت از محیط زیست در هنگام تعارضات مسلحانه» که با حضور نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، و مدیران نهادهای محیط زیستی ملل متحد برگزار شد، به شرح زیر است:
«بسم‌الله الرحمن الرحیم
عالیجنابان،
خانم‌ها و آقایان،
همکاران و صاحب‌نظران گرامی،
موضوع این پنل، یعنی رابطه میان تنوع زیستی و صلح، از دیدگاه من صرفاً مسئله‌ای اخلاقی یا سیاسی نیست؛ بلکه موضوعی بنیادین در حوزه حکمرانی محیط زیست، حقوق بین‌الملل و امنیت انسانی به شمار می‌رود.
در چارچوب کنوانسیون تنوع زیستی، ما عمدتاً عواملی همچون تغییر کاربری اراضی، تخریب زیستگاه‌ها، آلودگی، بهره‌برداری ناپایدار از منابع طبیعی و تغییرات اقلیمی را به‌عنوان مهم‌ترین عوامل محرک کاهش تنوع زیستی مورد توجه قرار می‌دهیم.
با این حال، عامل دیگری نیز وجود دارد که شایسته است در این معادله، توجه بسیار بیشتری به آن شود: فروپاشی صلح و وقوع مخاصمات مسلحانه.
جنگ می‌تواند چندین عامل محرک کاهش تنوع زیستی را به‌طور هم‌زمان و با شدتی ویرانگر فعال کند. پیامدهای آن، از تخریب مستقیم زیستگاه‌ها و وقوع آتش‌سوزی‌های گسترده گرفته تا آلودگی خاک و آب، انتشار مواد خطرناک، جابه‌جایی جمعیت‌های انسانی، اختلال در مدیریت مناطق حفاظت‌شده و تضعیف ظرفیت‌های ملی برای پایش و حفاظت از طبیعت را در بر می‌گیرد.
جمهوری اسلامی ایران این واقعیت را نه صرفاً در سطح نظری، بلکه بر اساس تجربه مستقیم خود بیان می‌کند. ما در سال‌های اخیر، پیامدهای چنین شرایطی را از نزدیک تجربه کرده‌ایم.
در جریان جنگ دوازده‌روزه سال ۲۰۲۵، شماری از مناطق حفاظت‌شده ایران نیز از حملات و پیامدهای ناشی از درگیری‌ها تأثیر پذیرفتند.
بر اساس ارزیابی‌های انجام‌شده، سیزده منطقه حفاظت‌شده و هزاران هکتار از عرصه‌های طبیعی، به‌ویژه در گستره رشته‌کوه زاگرس، دچار آسیب شدند و تحت تأثیر آتش‌سوزی‌ها قرار گرفتند.
با این حال، ابعاد واقعی خسارت بسیار فراتر از تعداد هکتارهای سوخته یا تخریب‌شده است.
خانم‌ها و آقایان،
در جریان جنگ تجاوزکارانه اخیر ایالات متحده آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران، آسیب‌پذیری اکوسیستم‌های خلیج فارس در برابر آلودگی‌های ناشی از خسارت به تأسیسات نفت و گاز، آتش‌سوزی‌ها و انتشار آلاینده‌ها بار دیگر آشکار شد.
خلیج فارس دریایی نیمه‌بسته، کم‌عمق و از نظر محیط زیستی بسیار حساس است.
صخره‌های مرجانی، جنگل‌های حرا، زیستگاه‌های ساحلی و تنوع گسترده جانداران آبزی این پهنه آبی، از ارزش محیط زیستی بالایی برخوردارند. افزون بر این، این اکوسیستم‌ها ارتباطی مستقیم با امنیت غذایی و معیشت میلیون‌ها نفر در سراسر منطقه دارند.
در چنین شرایطی، هیچ حادثه آلودگی را نمی‌توان صرفاً مسئله‌ای محلی تلقی کرد.
آلاینده‌ها ممکن است به‌واسطه جریان‌های دریایی منتقل شوند، وارد زنجیره غذایی گردند و زیستگاه‌هایی را تحت تأثیر قرار دهند که در فاصله قابل توجهی از محل اولیه حادثه قرار دارند.
از این منظر، محکومیت اقدامات تجاوزکارانه و پاسخگو ساختن متجاوز باید فراتر از ابعاد سنتی صلح و امنیت بین‌المللی باشد.
امنیت بوم‌شناختی نیز باید به‌عنوان یکی از ابعاد جدایی‌ناپذیر امنیت منطقه‌ای به رسمیت شناخته شود.
خانم‌ها و آقایان،
یکی از درس‌های مهمی که از تجربه اخیر خود آموخته‌ایم، ضرورت تفکیک روشن‌تر میان خسارت به زیرساخت‌ها و خسارت به طبیعت است.
یک ساختمان را می‌توان دوباره ساخت.
یک جاده را می‌توان بازسازی کرد.
اما انقراض یک گونه، از دست رفتن یک جمعیت ژنتیکی متمایز یا فروپاشی یک زیستگاه منحصربه‌فرد ممکن است غیرقابل بازگشت باشد.
به همین دلیل، ارزیابی پیامدهای مخاصمات مسلحانه باید رویکردی را در پیش گیرد که در آن، خسارات محیط زیستی به‌صورت مستقل، علمی و در یک بازه زمانی بلندمدت بررسی شوند.
چنین ارزیابی‌هایی نباید صرفاً به میزان تخریب فیزیکی محدود بمانند، بلکه باید کاهش تنوع زیستی، تخریب زیستگاه‌ها، آسیب به خدمات اکوسیستمی، آلودگی خاک و آب و خسارت به منابع ژنتیکی را نیز در بر گیرند.
جامعه بین‌المللی باید سازوکارهای مؤثرتری برای پایش، مستندسازی، ارزیابی و جبران خسارات محیط زیستی ناشی از مخاصمات مسلحانه ایجاد کند.
خانم‌ها و آقایان،
کشورهای غرب آسیا و جنوب غرب آسیا با فشارهای فزاینده محیط زیستی، از جمله تغییرات اقلیمی، کمبود آب، بیابان‌زایی، کاهش منابع طبیعی و افزایش فشار بر اکوسیستم‌ها مواجه‌اند؛ آن هم در شرایطی که همچنان با بحران‌های امنیتی مستمر دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
در چنین شرایطی، جنگ می‌تواند پیامدهای بحران‌های محیط زیستی را تشدید کند و آسیب‌پذیری جوامع و اکوسیستم‌ها را افزایش دهد.
بنابراین، رابطه میان تنوع زیستی، صلح و امنیت را باید رابطه‌ای دو سویه دانست.
صلح برای طبیعت ضروری است؛ و حفاظت مؤثر و مسئولانه از طبیعت نیز می‌تواند به نوبه خود در تقویت صلح نقش‌آفرین باشد.
همکاری در زمینه رودخانه‌های مشترک، تالاب‌ها، دریاها، گونه‌های مهاجر و منابع ژنتیکی می‌تواند فرصت‌های ارزشمندی برای گفت‌وگو، اعتمادسازی و گسترش همکاری میان کشورها فراهم آورد.
من بر این باورم که دقیقاً در همین نقطه است که دیپلماسی محیط زیستی می‌تواند به ابزاری برای دیپلماسی صلح تبدیل شود.
ما باید در اجرای کنوانسیون تنوع زیستی، توجه بیشتری به موضوع صلح و مخاصمات مسلحانه داشته باشیم.
همچنین باید حفاظت از تنوع زیستی در جریان مخاصمات مسلحانه را بخشی از مسئولیت مشترک جامعه بین‌المللی به رسمیت بشناسیم.
خانم‌ها و آقایان،
در پایان، اجازه می‌خواهم پیام خود را در یک جمله خلاصه کنم:
صلح چیزی فراتر از نبود جنگ است؛ صلح شرط اساسی تحقق امکان حفاظت از حیات است.
و حفاظت از تنوع زیستی، به معنای حفاظت از خودِ حیات است.
اگر می‌خواهیم به اهداف کنوانسیون تنوع زیستی دست یابیم، باید برای تحقق صلح نیز تلاش کنیم.
زیرا ممکن است یک جنگ در عرض چند روز یا چند هفته پایان یابد، اما پیامدهای آن برای طبیعت می‌تواند دهه‌ها ادامه پیدا کند.
از توجه شما سپاسگزارم.»
