بر اساس ماده ۷۲۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، هرگونه رانندگی بدون گواهینامه رسمی برای وسایل نقلیه موتوری جرم محسوب میشود. این ماده به صراحت بیان میدارد که فرد متخلف در مرتبه نخست به حبس تعزیری تا دو ماه یا جزای نقدی تا سقف سی و سه میلیون ریال، یا هر دو مجازات، محکوم خواهد شد. همچنین در صورت ارتکاب مجدد، مرتکب به دو تا شش ماه حبس محکوم میشود.
از سوی دیگر، بر اساس ماده ۱۹۹ آییننامه راهنمایی و رانندگی، مالک خودرو نیز در صورتی که با آگاهی از نداشتن گواهینامه، وسیله نقلیه خود را در اختیار فرد فاقد گواهینامه قرار دهد، به عنوان معاون در جرم مشمول مجازاتهای قانونی خواهد بود.
آمار نگرانکننده رانندگان فاقد گواهینامه
آمارهای ارائهشده از سوی پلیس راهور، گستردگی این تخلف را در سطح کشور نشان میدهد. سرهنگ فیروز کشیر، معاون اجتماعی و فرهنگ ترافیک پلیس راهور تهران بزرگ،در خبری اعلام کرده بود که تنها در ده ماه نخست سال ۱۴۰۳، بیش از ده هزار و دویست راننده فاقد گواهینامه در تهران بزرگ شناسایی و به مراجع قضایی معرفی شدهاند.
هرچند این آمار تنها مربوط به پایتخت است، اما بهخوبی بیانگر حجم بالای این تخلف در یکی از پرترافیکترین شهرهای کشور است و مجموع آمار در سراسر کشور بهمراتب بیشتر خواهد بود.
در حوزه موتورسیکلت نیز وضعیت نگرانکنندهتر است. در سال۱۴۰۳ در خبری از پلیس راهور اعلام شد که بیش از شش و نیم میلیون موتورسیکلتسوار در سراسر کشور بدون داشتن گواهینامه معتبر تردد میکنند؛ موضوعی که علاوه بر برهم زدن نظم ترافیکی، یکی از عوامل اصلی افزایش شدت تصادفات شهری به شمار میرود.
پیامدهای سنگین رانندگی بدون گواهینامه
عواقب این تخلف تنها به جریمه نقدی و حبس کوتاهمدت محدود نمیشود. در صورتی که راننده فاقد گواهینامه مرتکب تصادف منجر به جرح یا فوت شود، علاوه بر مجازات مقرر در ماده ۷۲۳، به دلیل نداشتن مهارت و تسلط کافی، دادگاه میتواند حکم به پرداخت دیه و حبس تعزیری سنگینتری صادر کند.
متأسفانه بسیاری از این رانندگان فاقد بیمهنامه معتبر هستند و توانایی مالی برای پرداخت دیههای سنگین را ندارند؛ موضوعی که در نهایت میتواند به صدور حکم زندان منجر شود.
همچنین مالک خودرویی که وسیله نقلیه خود را در اختیار فرد فاقد گواهینامه قرار داده است، از سوی پلیس راهور به عنوان معاون در جرم شناخته میشود و نمیتواند از مسئولیتهای حقوقی و کیفری ناشی از این اقدام شانه خالی کند.
تأکید پلیس بر برخورد قاطع با متخلفان
پلیس راهور تأکید دارد که بر اساس تکالیف قانونی خود، با هرگونه رانندگی بدون گواهینامه بهطور قاطع برخورد کرده و متخلفان را بدون اغماض به دادسرا معرفی خواهد کرد.
در همین راستا، مسئولان انتظامی از خانوادهها خواستهاند که هرگز به فرزندان فاقد گواهینامه خود اجازه استفاده از خودروهای شخصی را ندهند. همچنین به مالکان خودرو توصیه شده است که تحت هیچ شرایطی وسیله نقلیه خود را در اختیار افرادی که گواهینامه رسمی رانندگی ندارند، قرار ندهند.
بهترین راهکار برای جلوگیری از این معضل و پیامدهای سنگین کیفری و مالی آن، شرکت در دورههای آموزشی معتبر و دریافت گواهینامه رسمی پیش از رانندگی است؛ اقدامی که هم امنیت جان راننده و دیگران را تأمین میکند و هم از برخوردهای قضایی و انتظامی جلوگیری خواهد کرد.
