به گزارش خبرنگار نگین حاشیه،
مهمانان نشست، با بازخوانی تجربه‌های تاریخی و میدانی، از مقاومت مردم در برابر تجاوز عراق، نقش خانواده‌ها و نیروهای محلی و پیوند هویت عربی با تعلق ملی سخن گفتند.
مقاومت مردم در برابر تجاوز عراق
طاهر سبحانی با اشاره به روزهای آغازین جنگ، از شرایط دشوار مردم دشت آزادگان، سوسنگرد، هویزه، خرمشهر و روستاهای مرزی سخن گفت؛ مناطقی که ساکنان آن‌ها در برابر ارتشی مجهز به تانک، توپخانه و هواپیما قرار گرفتند، درحالی‌که بخشی از مدافعان محلی با سلاح و مهمات محدود به دفاع از سرزمین خود پرداختند.
به گفته سبحانی، مشارکت مردم تنها به حضور مسلحانه محدود نبود؛ انتقال مجروحان، رساندن مهمات، کمک به خانواده‌ها و پشتیبانی از نیروهای مدافع نیز بخشی از مقاومت را شکل می‌داد.
او انگیزه این همراهی را در پیوند میان تعلق به وطن، باورهای دینی، حفاظت از خانواده و نقش بزرگان قبایل و روحانیون توضیح داد.
سبحانی همچنین به تلاش عراق برای بهره‌برداری از هویت عربی مردم خوزستان اشاره کرد و این تصور را که پیوند زبانی و فرهنگی مردم منطقه می‌تواند آنان را از ایران جدا کند، ناسازگار با تجربه مقاومت دانست. در روایت او، مردم عرب خوزستان در کنار حفظ زبان و فرهنگ خود، از سرزمینی دفاع کردند که خانه و زندگی‌شان در آن ریشه داشت.
خانواده‌ها و زنان بخشی از تجربه دفاع مقدس
سبحانی تأکید کرد که تاریخ دفاع مقدس نباید تنها به عملیات‌ها و آمار شهدا محدود شود.
خانواده‌های آواره، زنانی که از کودکان و مجروحان مراقبت می‌کردند و مردمی که پس از ویرانی به محل زندگی خود بازمی‌گشتند، بخشی از تجربه جنگ را شکل داده‌اند.
او همچنین به نقش خانواده‌های گسترده، بزرگان عشایر، روحانیون و معتمدان محلی در کمک‌رسانی و پشتیبانی از مردم اشاره کرد. از این منظر، مقاومت در خوزستان افزون بر حضور نیروهای نظامی، به همراهی جامعه محلی و پیوندهای اجتماعی میان مردم نیز وابسته بود.
«تاریخ مردم عرب ایران مظلوم واقع شده است»
عبدالله (محمد) طرفاوی با بیان اینکه تاریخ مردم عرب ایران مظلوم واقع شده است، بر ضرورت بازشناسی سهم این مردم در تاریخ عمومی کشور تأکید کرد.
او با اشاره به پژوهش خود درباره جهاد عشایر در برابر نیروهای بریتانیایی در سال ۱۹۱۴، از پیشینه مقاومت در خوزستان و نقش شخصیت‌هایی چون شیخ سلمان و شیخ جابر سخن گفت.
طرفاوی توضیح داد که پژوهش درباره جهاد عشایر با منابع مکتوب بسیار محدودی آغاز شد و دسترسی به برخی اسناد مورد نیاز با دشواری همراه بود. به گفته او، بخش زیادی از اطلاعات این پژوهش از منابع خارجی، از جمله روایت‌های آلمانی‌های حاضر در منطقه در آن دوره، به دست آمد.
او در ادامه، تجربه دفاع مردم دشت آزادگان در جنگ عراق علیه ایران را یادآور شد و به محاسبه صدام درباره احتمال همراهی مردم عرب خوزستان با عراق اشاره کرد.
طرفاوی با بازگویی نمونه‌هایی از مقاومت مردم و فداکاری خانواده‌ها، این تصور را ناسازگار با تجربه میدانی منطقه دانست و تأکید کرد که مشارکت مردم عرب خوزستان در دفاع از ایران باید در روایت عمومی تاریخ کشور بازتاب روشن‌تری داشته باشد.
تاریخ شفاهی؛ ثبت خاطرات مردم و خانواده‌ها
طرفاوی با اشاره به فعالیت‌های انجام‌شده برای یادواره شهدای دشت آزادگان گفت که در جریان این فعالیت‌ها، حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ ساعت نوار و مصاحبه از مردم منطقه گردآوری شده است. به گفته او، این گفت‌وگوها علاوه بر رزمندگان، تجربه زنان و خانواده‌ها را نیز دربر می‌گرفت.
او بر اهمیت ثبت خاطرات شاهدان تأکید کرد و یادآور شد که با گذشت زمان و درگذشت نسل حاضر در جنگ، امکان دسترسی به بخشی از این تجربه‌ها از بین می‌رود.
طرفاوی همچنین معرفی چهره‌های کمترشناخته‌شده و تقویت ارتباط دانشگاه‌ها و پژوهشگران با تاریخ محلی را ضروری دانست.
شکل‌گیری سپاه دشت آزادگان و مشارکت نیروهای محلی
علی بالشی با اشاره به تجربه خود در شکل‌گیری سپاه دشت آزادگان، از شرایط سازمان‌دهی نیروهای مدافع در ماه‌های پیش از جنگ و روزهای آغازین آن سخن گفت.
به گفته او، با دعوت مسئولان وقت، از جمله مهندس ابراهیمی، در این روند مشارکت کرد و افرادی چون شهید حبیب شریفی و ناصر ربیعه نیز در روایت او از شکل‌گیری ساختار اولیه سپاه حضور داشتند.
بالشی با اشاره به پیشروی نیروهای عراقی از محورهای مرزی به سمت سوسنگرد و اهواز، از کمبود سلاح و مهمات در میان مدافعان محلی سخن گفت.
او همچنین از همکاری نیروهای بومی با دیگر مدافعان و حضور چهره‌هایی چون شهید علی هاشمی و شهید سیدحمید تقوی در تجربه مقاومت منطقه یاد کرد.
به گفته بالشی، در روزهای آغازین جنگ، کمبود تجهیزات و مستندات تصویری، ثبت برخی رویدادهای میدانی را دشوار کرده بود. او با بازگویی نمونه‌هایی از مشارکت مردم عادی، از جمله روایت فردی محلی که دو سرباز عراقی را به سمت رودخانه کشاند و زنی که بنا بر گفته او در دستگیری چند سرباز نقش داشت، بر گستردگی مشارکت مردم در دفاع از منطقه تأکید کرد.
دفاع از ایران؛ تجربه‌ای مشترک با حفظ تنوع فرهنگی
سخنان مهمانان نشست، از سه منظر به نقش مردم عرب خوزستان در دفاع از ایران پرداخت: تجربه اجتماعی جنگ و همراهی خانواده‌ها، پیشینه تاریخی مقاومت و مشارکت نیروهای محلی در شکل‌گیری ساختارهای دفاعی. این روایت‌ها بر اهمیت شناخت سهم مردم در کنار تاریخ عملیات‌ها و فرماندهان تأکید داشتند.
بازخوانی این تجربه‌ها همچنین نشان می‌دهد که هویت فرهنگی عربی و تعلق ملی لزوماً در برابر یکدیگر قرار نمی‌گیرند. مردم عرب خوزستان در حالی که زبان و فرهنگ خود را حفظ کرده‌اند، در دوره‌های مختلف در دفاع از سرزمین ایران مشارکت داشته‌اند. ثبت و معرفی این تجربه‌ها می‌تواند به شناخت دقیق‌تر تاریخ منطقه و بازتاب متوازن‌تر نقش گروه‌های مختلف در حافظه مشترک ملی کمک کند.
گفتنی است، طرفاوی فرماندار دشت آزادگان در دوران دفاع مقدس و مولف کتبی در زمینه‌ی دفاع عشایر عرب در برابر استعمار، سبحانی از فرماندهان دوران دفاع مقدس و آقای بالشی از موسسین سپاه پاسداران در سوسنگرد هستند.
