تفاوت فقط به تورم نقطه‌ای محدود نیست. در مقیاس سالانه نیز ایلام با ۹۱.۴ درصد بالاترین نرخ را دارد، در حالی که تورم سالانه تهران ۶۱.۱ درصد بوده است؛ فاصله‌ای بیش از ۳۰ واحد درصد. در خود شهریور نیز هرمزگان با ۶.۷ درصد بیشترین تورم ماهانه را ثبت کرده و خراسان جنوبی با ۱.۸ درصد در پایین جدول قرار گرفته است.
جزئیات نشان می‌دهد الگوی گرانی در استان‌ها نیز یکسان نیست. در برخی استان‌ها فشار اصلی از خوراکی‌ها آمده، در برخی دیگر کالاهای غیرخوراکی و خدمات نقش پررنگ‌تری داشته‌اند و در چند استان هر دو بخش هم‌زمان با رشد شدید قیمت روبه‌رو شده‌اند. به همین دلیل، نقشه تورم ایران فقط یک رتبه‌بندی ساده از استان‌های گران‌تر و ارزان‌تر نیست؛ هر استان ترکیب متفاوتی از فشار تورمی را تجربه کرده است.
ایلام در صدر تورم؛ تهران در انتهای جدول
ایلام در شهریور بالاترین تورم نقطه‌ای کشور را ثبت کرد. قیمت متوسط کالاها و خدمات در این استان ۱۱۴.۳ درصد بیشتر از شهریور سال گذشته بوده است. پس از ایلام، هرمزگان با ۱۱۳.۸ درصد، کردستان با ۱۰۸.۳ درصد، گلستان با ۱۰۷.۸ درصد و آذربایجان غربی با ۱۰۷.۷ درصد در رده‌های بعدی قرار گرفته‌اند.
در سوی دیگر جدول، تهران با تورم نقطه‌ای ۷۴.۶ درصد پایین‌ترین نرخ را داشته است. البرز با ۸۲.۹ درصد، سیستان و بلوچستان با ۸۳.۸ درصد، اصفهان با ۸۳.۹ درصد و سمنان با ۸۵ درصد نیز در میان استان‌هایی قرار دارند که تورم نقطه‌ای آنها کمتر از متوسط کشور بوده است.
فاصله میان ایلام و تهران نزدیک به ۴۰ واحد درصد است. چنین اختلافی نشان می‌دهد نرخ ۸۹.۸ درصدی کل کشور، تنها یک میانگین است و پشت آن مجموعه‌ای از تجربه‌های بسیار متفاوت قرار دارد.
در تورم سالانه نیز شکاف به همان اندازه قابل توجه است. ایلام با ۹۱.۴ درصد بالاترین نرخ را دارد و پس از آن کردستان با ۹۰.۳ درصد و لرستان با ۸۹.۳ درصد قرار گرفته‌اند. تهران با ۶۱.۱ درصد در پایین‌ترین سطح است.
قرار گرفتن ایلام، کردستان و لرستان در سطوح بالای تورم سالانه نشان می‌دهد فشار قیمت‌ها در این استان‌ها صرفاً نتیجه یک شوک مقطعی در شهریور نیست و در ماه‌های قبل نیز انباشته شده است.
هرمزگان؛ جایی که همه‌چیز با هم گران شد
هرمزگان یکی از متفاوت‌ترین استان‌های جدول شهریور است. این استان با تورم ماهانه ۶.۷ درصد، بالاترین نرخ ماهانه کشور را ثبت کرده و هم‌زمان تورم نقطه‌ای آن به ۱۱۳.۸ درصد رسیده است.
آنچه وضعیت هرمزگان را برجسته‌تر می‌کند، هم‌زمانی فشار در دو بخش اصلی سبد مصرفی است. خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات در این استان فقط در شهریور ۴.۸ درصد گران شده‌اند و تورم نقطه‌ای آنها به ۱۴۹.۸ درصد رسیده است؛ بالاترین نرخ خوراکی در میان تمام استان‌ها.
در بخش کالاهای غیرخوراکی و خدمات نیز شرایط مشابه است. تورم ماهانه این گروه ۸.۲ درصد و تورم نقطه‌ای آن ۹۳.۳ درصد بوده است.
به این ترتیب، جهش تورمی هرمزگان از یک منبع خاص نیامده است. هم سفره خانوار گران‌تر شده و هم هزینه کالاها و خدمات غیرخوراکی. همین ترکیب باعث شده هرمزگان هم در تورم ماهانه و هم در تورم نقطه‌ای در میان استان‌های صدر جدول قرار گیرد.
پس از هرمزگان، گلستان با تورم ماهانه ۶.۱ درصد، آذربایجان شرقی با ۵.۸ درصد و البرز با ۵.۵ درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند. قم و قزوین نیز هرکدام تورم ماهانه ۵.۳ درصدی ثبت کرده‌اند.
خوراکی‌ها در همه استان‌ها به یک درد مشترک تبدیل شدند
بخش خوراکی‌ها یکی از واضح‌ترین نقاط اشتراک میان استان‌های کشور است. حتی استان‌هایی که تورم کل پایین‌تری دارند، در بخش خوراکی‌ها با نرخ‌های بسیار بالا روبه‌رو هستند.
هرمزگان با تورم نقطه‌ای ۱۴۹.۸ درصدی خوراکی‌ها در صدر قرار دارد. پس از آن ایلام با ۱۴۰.۴ درصد، لرستان با ۱۳۸.۷ درصد، آذربایجان غربی با ۱۳۸.۵ درصد و کرمان با ۱۳۴.۵ درصد قرار گرفته‌اند.
در سمت دیگر جدول نیز نرخ‌ها همچنان بسیار بالا هستند. سیستان و بلوچستان با ۱۰۴ درصد کمترین تورم نقطه‌ای خوراکی را ثبت کرده است. خراسان جنوبی با ۱۰۶.۹ درصد و قم با ۱۰۹.۴ درصد در رده‌های بعدی قرار دارند.
یعنی حتی در پایین‌ترین بخش جدول نیز متوسط قیمت خوراکی‌ها نسبت به سال گذشته تقریباً دو برابر شده یا از آن عبور کرده است.
در تورم سالانه خوراکی‌ها، لرستان با ۱۲۱.۲ درصد در صدر قرار دارد. خراسان شمالی با ۱۱۹.۵ درصد، آذربایجان غربی با ۱۱۹ درصد، کردستان با ۱۱۸.۹ درصد و ایلام با ۱۱۷.۹ درصد نیز در رده‌های بعدی قرار گرفته‌اند.
این اعداد نشان می‌دهد فشار خوراکی در بسیاری از استان‌ها نه‌تنها شدید، بلکه ماندگار بوده است.
تهران کمترین تورم را دارد، اما سفره ارزان نشده است
تهران در میان استان‌ها پایین‌ترین تورم نقطه‌ای کل را ثبت کرده است. تورم نقطه‌ای این استان ۷۴.۶ درصد و تورم سالانه آن ۶۱.۱ درصد بوده است.
اما جزئیات سبد مصرف تصویر متفاوتی نشان می‌دهد. تورم نقطه‌ای خوراکی‌ها در تهران ۱۱۹.۳ درصد بوده است. یعنی حتی در استانی که پایین‌ترین تورم کل را دارد، متوسط قیمت خوراکی‌ها نسبت به شهریور سال قبل بیش از دو برابر شده است.
عامل اصلی پایین‌تر بودن تورم کل تهران را باید در بخش کالاهای غیرخوراکی و خدمات جست‌وجو کرد. تورم نقطه‌ای این بخش در تهران ۵۶.۸ درصد و تورم سالانه آن ۴۴.۹ درصد بوده است؛ ارقامی که در مقایسه با بسیاری از استان‌ها پایین‌تر هستند.
بنابراین فاصله میان تورم خوراکی و غیرخوراکی در تهران به حدود ۶۲.۵ واحد درصد می‌رسد.
این اختلاف نشان می‌دهد استفاده از نرخ تورم کل بدون نگاه به اجزای آن می‌تواند بخشی از فشار واقعی هزینه‌های خانوار را پنهان کند. خانواری که سهم بالاتری از درآمدش را صرف مواد غذایی می‌کند، ممکن است افزایش قیمت بسیار شدیدتری از عدد ۷۴.۶ درصدی شاخص کل احساس کند.
موتور تازه تورم از غیرخوراکی‌ها روشن شد
داده‌های شهریور نشان می‌دهد در بسیاری از استان‌ها، کالاهای غیرخوراکی و خدمات موتور اصلی افزایش قیمت در خود این ماه بوده‌اند.
متوسط تورم ماهانه کالاهای غیرخوراکی و خدمات در کل کشور ۵.۷ درصد بوده، اما در چند استان نرخ‌های بسیار بالاتری ثبت شده است. هرمزگان با ۸.۲ درصد در صدر قرار دارد. پس از آن آذربایجان شرقی با ۸ درصد، گلستان با ۷.۹ درصد، قم با ۷.۶ درصد و البرز با ۷.۱ درصد قرار گرفته‌اند.
در همین حال، تورم ماهانه خوراکی‌ها در بسیاری از این استان‌ها پایین‌تر بوده است.
این تفاوت نشان می‌دهد شتاب تازه تورم شهریور بیش از آنکه از مواد غذایی بیاید، به سمت سایر مخارج خانوار حرکت کرده است؛ همان روندی که در سطح کل کشور نیز دیده می‌شود.
در تورم نقطه‌ای کالاهای غیرخوراکی و خدمات نیز گلستان با ۹۵.۶ درصد در صدر قرار دارد. ایلام و هرمزگان هر دو ۹۳.۳ درصد، آذربایجان غربی ۸۹.۸ درصد و کردستان ۸۹.۴ درصد تورم نقطه‌ای در این بخش ثبت کرده‌اند.
این گروه از استان‌ها با نوعی تورم فراگیرتر روبه‌رو هستند؛ یعنی نه فقط خوراکی، بلکه بخش گسترده‌ای از مخارج غیرخوراکی نیز با سرعت بالا گران شده است.
خراسان جنوبی؛ تنها استانی که خوراکی‌ها ارزان‌تر شدند
خراسان جنوبی پایین‌ترین تورم ماهانه کل را در شهریور ثبت کرده است. شاخص قیمت در این استان فقط ۱.۸ درصد نسبت به مرداد افزایش یافته است.
نکته جالب‌تر اینکه تورم ماهانه خوراکی‌ها در این استان منفی ۰.۳ درصد بوده است. یعنی متوسط قیمت خوراکی‌ها در شهریور نسبت به مرداد اندکی کاهش یافته است.
با این حال، کالاهای غیرخوراکی و خدمات در همین استان ۳.۷ درصد گران شده‌اند. در نتیجه، کاهش جزئی قیمت خوراکی‌ها نتوانسته شاخص کل را پایین بیاورد.
خراسان جنوبی نمونه روشنی از این واقعیت است که تورم کل حاصل جمع رفتار گروه‌های مختلف سبد مصرفی است. حتی کاهش قیمت در یک بخش، اگر با افزایش قیمت در بخش‌های دیگر همراه شود، لزوماً به کاهش سطح عمومی قیمت‌ها منجر نمی‌شود.
تورم نقطه‌ای کل این استان ۸۵.۵ درصد و تورم سالانه آن ۷۴.۹ درصد بوده است؛ اعدادی که نشان می‌دهد پایین بودن تورم ماهانه شهریور به معنای پایین بودن فشار تورمی در افق بلندتر نیست.
غرب کشور در نیمه بالای جدول تورم
بررسی رتبه استان‌ها یک الگوی جغرافیایی اولیه نیز نشان می‌دهد. چند استان غربی کشور در میان بالاترین نرخ‌های تورم قرار دارند.
ایلام بالاترین تورم نقطه‌ای و سالانه را دارد. کردستان نیز با تورم نقطه‌ای ۱۰۸.۳ درصد و سالانه ۹۰.۳ درصد در بالای جدول است. لرستان با تورم نقطه‌ای ۱۰۷.۴ درصد و سالانه ۸۹.۳ درصد و کرمانشاه با تورم نقطه‌ای ۱۰۰.۶ درصد و سالانه ۸۵.۳ درصد نیز در سطوح بالایی قرار دارند. آذربایجان غربی نیز تورم نقطه‌ای ۱۰۷.۷ درصدی داشته است.
در مقابل، تهران، البرز، اصفهان، گیلان و قم در بخش پایین‌تر جدول تورم سالانه قرار گرفته‌اند.
با این حال، از داده‌های یک ماه نمی‌توان نتیجه گرفت که یک منطقه جغرافیایی به‌صورت ساختاری تورم بیشتری از منطقه دیگر دارد. برای چنین نتیجه‌ای باید روند چندماهه یا چندساله بررسی شود.
آنچه داده‌های شهریور به‌روشنی نشان می‌دهند، فقط این است که فشار تورمی میان استان‌ها بسیار نابرابر توزیع شده است.
۳۱ استان، ۳۱ تجربه متفاوت از گرانی
تورم ۸۹.۸ درصدی شهریور یک میانگین ملی است، اما پشت این عدد ۳۱ تجربه متفاوت قرار دارد.
در یک سوی کشور، خانوارهای ایلامی با تورم نقطه‌ای بیش از ۱۱۴ درصد روبه‌رو بوده‌اند و در سوی دیگر، تهران نرخ ۷۴.۶ درصدی را ثبت کرده است. در هرمزگان، هم خوراک و هم غیرخوراکی‌ها با سرعت بالایی گران شده‌اند. در تهران، فشار خوراکی بسیار بالا بوده اما رشد کالاهای غیرخوراکی و خدمات کمتر از بسیاری از استان‌ها بوده است. در خراسان جنوبی حتی قیمت خوراکی‌ها در مقیاس ماهانه کاهش یافته، اما سایر هزینه‌ها همچنان بالا رفته‌اند.
