دادگاه کیفری چهارم دمشق روز، ۱۸ اوت ۲۰۲۶ (۲۷ مرداد ۱۴۰۵)، حکم اعدام وسیم بدیع اسد، پسرعموی بشار اسد و یکی از سرشناسترین چهرههای جرم سازمانیافته در دوران حکومت پیشین را صادر کرد. این حکم که پس از شش جلسه محاکمه علنی و با اتهاماتی چون قتل عمد، شکنجه غیرنظامیان، جنایات جنگی و جنایات علیه بشریت صادر شده، تجسم تغییر موازنه قدرت و تحکیم ساختار حقوقی جدید در دمشق محسوب میشود.
برخاستن از سایه طایفه؛ تشکیل شبکه شبهنظامی و جرم
وسیم اسد، متولد ۱۹۸۰ در شهر قرداحه (خاستگاه خانوادگی خاندان اسد در استان اللاذقیه)، چهرهای بود که از سوی مخالفان به عنوان پیوند فساد اقتصادی، شبکههای قاچاق و سرکوب خشونتآمیز در ساختار حکومت قبلی سوریه شناخته میشد. او به عنوان یکی از اعضای شاخه جانبی خاندان اسد، نقش ساختاری پررنگی در ارگانهای رسمی نداشت؛ اما با بهرهگیری از مصونیت نام خانوادگی، توانست یکی از گستردهترین شبکهها را در سواحل مدیترانه و دمشق سازماندهی کند.
با آغاز بحران سوریه در سال ۲۰۱۱، وسیم اسد با تشکیل گروههای مسلّح شبهنظامی ردیف (معروف به الشبیحه) در اللاذقیه و استانهای ساحلی، رسما وارد حوزه دفاع از اسدشد. بنا بر ادعای دادگاه فرماندهی مستقیم نیروهایی که مسئول بازداشتهای خودسرانه، شکنجه معترضان و اعمال خشونت سیستماتیک علیه مناطق مخالف بودند، پایههای اصلی پرونده اتهامی او در دادگاه دمشق را تشکیل داد. گزارشهای دادستانی نشان میدهد که بین سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴، شبکههای تحت امر او مرتکب جنایات متعددی علیه غیرنظامیان شدهاند.
بارون کاپتاگون؛ شریان مالی امپراتوری قاچاق
فراتر از ابعاد سرکوبگری، نام وسیم اسد با تجارت و قاچاق قرصهای روانگردان «کاپتاگون» گره خورده بود. رسانهها و نهادهای بینالمللی او را «بارون کاپتاگون» مینامیدند؛ شخصیتی که با مشارکت فعال با قاچاقچیان بزرگ فرامرزی نظیر نوح زعیتر در لبنان، خطوط ترانزیت مواد مخدر را از سواحل سوریه به کل منطقه خاورمیانه و خلیج فارس هدایت میکرد.
سقوط سریع حکومت اسد در دسامبر ۲۰۲۴ و فرار رهبران ارشد آن، ساختار حامی وسیم اسد را یکباره فروپاشید. با این حال، او برخلاف برخی اعضای ارشد خانواده که به خارج از کشور گریختند، به شبکههای پنهان قاچاق در مرزهای کوهستانی متکی شد. فرار پنهانی او سرانجام در ۲۱ ژوئن ۲۰۲۵ در نزدیکی مرز سوریه و لبنان با عملیات دقیق نیروهای امنیتی به پایان رسید و وی بازداشت شد.
محاکمه وسیم اسد که از ۲۴ ژوئن آغاز شده بود، از حیث شفافیت و حضور نمایندگان افکار عمومی، رویدادی بیسابقه در تاریخ قضاوت سوریه به شمار میرود. دادگاه با شهادت شهود و قربانیان جنایات بین سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۴، او را به اعدام و همچنین مصادره کامل اموال منقول و غیرمنقول به نفع خزانه عمومی محکوم کرد.
