به گزارش خبرنگار نگین حاشیه،
این ارقام سه روند متفاوت را کنار یکدیگر قرار میدهند. بر همین اساس، بازار موبایل همچنان در حال گسترش است، زیرساخت سنتی ثابت بخشی از پایگاه مشترکان خود را از دست میدهد و توسعه فیبر در لایه پوشش پیش میرود.
موبایل از مرز ۱۶۴ میلیون مشترک گذشت
بر اساس دادههای گزارش مذکور، در پایان بهار ۱۴۰۴، تعداد مشترکان تلفن همراه کشور به ۱۶۴ میلیون و ۱۹۲ هزار و ۲۴ مشترک رسیده است و این رقم در بهار ۱۴۰۵ حدود ۱۷۴ میلیون و ۳۵۵ هزار و ۱۵۶ اعلام شده و فصلنامه نرخ رشد را ۶.۱۹ درصد گزارش کرده است. همزمان، ضریب نفوذ تلفن همراه از ۱۸۹.۶۸ درصد در بهار ۱۴۰۴ به ۲۰۰.۱۰ درصد در بهار ۱۴۰۵ رسیده و رشد ۵.۴۹ درصدی را ثبت کرده است.
کنار هم قرار دادن این دو شاخص، سطح بلوغ بازار تلفن همراه ایران را آشکار میکند. ضریب نفوذ ۲۰۰.۱۰ درصدی به معنای وجود تقریباً دو اشتراک فعال به ازای هر نفر در محاسبات آماری رگولاتوری است. چنین سطحی بیانگر بازاری است که بخش عمده ظرفیت رشد آن از افزایش دسترسی اولیه عبور کرده و رشد باید از مسیرهایی مانند سیمکارتهای متعدد برای کاربران، اینترنت اشیا، خدمات داده و ارتقای نسل شبکه دنبال شود.
بازار پهنباند سیار نیز همین جهت را نشان میدهد. بر اساس دادههای گزارش، تعداد مشترکان این بخش از ۱۲۱ میلیون و ۲۴۸ هزار و ۴۷۰ در بهار ۱۴۰۴ به ۱۲۷ میلیون و ۶۶۳ هزار و ۵۵ در بهار ۱۴۰۵ رسیده است. رشد ۵.۲۹ درصدی مشترکان پهنباند سیار در بازاری با چنین مقیاسی، به معنای افزوده شدن بیش از شش میلیون اشتراک طی یک سال است. ضریب نفوذ پهنباند سیار نیز از ۱۴۰.۰۷ به ۱۴۶.۵۱ درصد افزایش یافته که فصلنامه برای آن رشد ۴.۶۰ درصدی را گزارش میکند.
کاهش چشمگیر ضریب نفوذ تلفن ثابت و پهنباند ثابت
با مرور دادههای فصلنامه، میتوان چنین برآورد کرد که جهت حرکت بازار ارتباطات در بخش ثابت متفاوت است. بر همین اساس، تعداد مشترکان تلفن ثابت از ۲۷ میلیون و ۹۷۳ هزار و ۸۶۵ در بهار ۱۴۰۴ به ۲۷ میلیون و ۴۸۱ هزار و ۹۵۷ در بهار ۱۴۰۵ کاهش یافته است. نرخ افت سالانه ۱.۷۶ درصد گزارش شده و ضریب نفوذ تلفن ثابت نیز از ۳۲.۳۲ به ۳۱.۵۴ درصد رسیده است. این کاهش در مقایسه با ابعاد بازار شدید به نظر نمیرسد، اما استمرار آن میتواند نشانه فرسایش تدریجی جایگاه تلفن ثابت در سبد ارتباطی خانوار باشد.
در ادامه، مرور وضعیت پهنباند ثابت از این منظر مهمتر است. دادههای گزارش نشان میدهند که تعداد مشترکان پهنباند ثابت طی یک سال از ۱۱ میلیون و ۲۶۹ هزار و ۵۷ به ۱۰ میلیون و ۴۷۰ هزار و ۹۱۲ کاهش یافته و افت ۷.۰۸ درصدی را ثبت کرده است. همچنین، ضریب نفوذ پهنباند ثابت نیز از ۱۳.۰۲ به ۱۲.۰۲ درصد رسیده که معادل کاهش ۷.۷۰ درصدی است.
فاصله میان ضریب نفوذ ۱۴۶.۵۱ درصدی پهنباند سیار و ۱۲.۰۲ درصدی پهنباند ثابت یکی از مهمترین ویژگیهای ساختاری بازار ارتباطات ایران در این گزارش است. این شکاف نشان میدهد دسترسی اینترنتی کشور با وزن بسیار بالایی بر شبکههای سیار استوار شده است. چنین الگویی اهمیت توسعه فیبر را دوچندان میکند، زیرا افزایش مصرف داده، خدمات ابری، ویدئوی باکیفیت، اقتصاد دیجیتال و کاربردهای سازمانی به زیرساخت ثابت پرظرفیت نیاز فزایندهای ایجاد میکنند.
۱۱.۱ میلیون خانوار در محدوده پوشش فیبر
مهمترین نشانه تغییر در بخش ثابت را باید در آمار فیبر نوری جستوجو کرد. بر همین مبنا، تعداد خانوارهای تحت پوشش شبکه فیبر نوری که امکان اتصال اماکن اداری، تجاری و مسکونی به بستر فیبر را دارند، در سهماهه نخست ۱۴۰۵ به ۱۱ میلیون و ۱۲۶ هزار و ۲۸۱ خانوار رسیده است.
مسیر چندساله این شاخص شتاب توسعه را بهتر نشان میدهد. تعداد خانوارهای تحت پوشش در سهماهه چهارم ۱۴۰۲ حدود ۷.۰۷۹ میلیون بود. این رقم در سهماهه نخست ۱۴۰۳ به حدود ۸.۰۶۹ میلیون و در سهماهه نخست سال ۱۴۰۴ به ۸.۲۲۸ میلیون رسید. طی سال ۱۴۰۴ روند صعودی سرعت بیشتری گرفت و پوشش از حدود ۸.۷۹ میلیون در سهماهه دوم به ۹.۲۰۵ میلیون در سهماهه سوم و ۱۰.۷۳۴ میلیون در سهماهه چهارم رسید. بنابراین، میتوان چنین نتیجه گرفت که ثبت رقم ۱۱.۱۲۶ میلیون در بهار ۱۴۰۵ ادامه جهشی است که از نیمه دوم ۱۴۰۴ آشکارتر شده بود.
مقایسه نقطه ابتدایی و انتهایی نمودار نشان میدهد پوشش فیبر طی حدود دو سال و یک فصل بیش از چهار میلیون خانوار افزایش یافته است. همین تحول میتواند پایه گذار از زیرساختهای مسی و فناوریهای قدیمی ثابت به معماری جدید دسترسی باشد، مشروط به آن که توسعه پوشش به اتصال واقعی مشترکان منتهی شود.
تداوم سلطه X-DSL در بازار پهنباند ثابت
ترکیب فناوریهای پهنباند ثابت مورد اشاره در شماره ۵۷ فصلنامه آماری سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی نشان میدهد زیرساخت قدیمی همچنان سهم مسلط بازار را در اختیار دارد. در بهار ۱۴۰۵، فناوری «X-DSL» حدود ۶۳ درصد مشترکان پهنباند ثابت را به خود اختصاص داده است. همچنین، «TD-LTE» با ۲۴ درصد در جایگاه دوم قرار دارد، «FTTH» حدود ۱۰ درصد بازار را در اختیار گرفته و سهم «WiFi» نزدیک به ۳ درصد است.
این ترکیب یک نکته تعیینکننده را درباره پروژه فیبر آشکار میکند. گسترش محدوده پوشش به بیش از ۱۱ میلیون خانوار هنوز به فراگیری فیبر در بازار اشتراک پهنباند ثابت منجر نشده است. سهم ۱۰ درصدی «FTTH» در کنار سهم ۶۳ درصدی «X-DSL» بیانگر فاصله میان «امکان اتصال» و «اتصال بالفعل» محسوب میشود. از همین روی، به نظر میرسد که مرحله بعدی توسعه فیبر بیش از حفاری، کابلکشی و ایجاد پوشش به نرخ تبدیل خانوارهای تحت پوشش به مشترک متصل وابسته خواهد بود.
بازار پهنباند ثابت در میانه یک گذار فناورانه
بررسی روند اشتراکهای پهنباند ثابت از سال ۱۳۹۹ تا بهار ۱۴۰۵ یک دوگانگی معنادار را ثبت میکند. تعداد اشتراکها پس از دورهای از افزایش و تثبیت در محدوده نزدیک به ۱۰ میلیون، در مقطع اخیر کاهش یافته و ضریب نفوذ نیز به حوالی ۱۲ درصد بازگشته است. در همین دوره، ترکیب فناوری به آرامی تغییر کرده و سهم فناوریهای جدیدتر، بهویژه فیبر، در حال افزایش است.
توزیع اشتراکها برحسب سرعت نیز تصویری از تقاضای واقعی بازار ارائه میدهد. بر همین اساس، بخش بزرگی از مشترکان خانگی در طبقات میانی سرعت متمرکز شدهاند و تعداد اشتراکهای بسیار پرسرعت هنوز با ظرفیت بالقوه شبکه فیبر فاصله دارد. بنابراین موفقیت سیاست توسعه فیبر را باید با مجموعهای از شاخصها شامل تعداد اتصال فعال، سهم «FTTH» از کل بازار، سرعت واقعی دریافتی، مصرف داده و نرخ مهاجرت کاربران از شبکه مسی سنجید.
جمعبندی
در نهایت، فصلنامه آماری بهار ۱۴۰۵ تصویری از یک بازار در حال بازآرایی ارائه میکند. تلفن همراه با ضریب نفوذ ۲۰۰.۱۰ درصدی به مرحله اشباع بسیار بالا رسیده و پهنباند سیار با ۱۲۷.۷ میلیون مشترک ستون اصلی دسترسی اینترنت کشور باقی مانده است. در مقابل، مشترکان پهنباند ثابت به حدود ۱۰.۴۷ میلیون کاهش یافتهاند و ضریب نفوذ این بخش به ۱۲.۰۲ درصد رسیده است.
بنابراین، میتوان نتیجه گرفت که متغیر تعیینکننده آینده در شبکه ثابت، فیبر نوری خواهد بود. رسیدن پوشش به ۱۱.۱۲۶ میلیون خانوار ظرفیت زیرساختی قابل توجهی ایجاد کرده، اما سهم حدود ۱۰ درصدی فناوری «FTTH» نشان میدهد مسئله اصلی از این پس کیفیت تجاریسازی و اتصال واقعی است. در چنین شرایطی، شاخص موفقیت سیاست ارتباطی کشور به تدریج از «چند خانوار تحت پوشش قرار گرفتهاند» به پرسش مهمتری تغییر میکند: چه تعداد از این خانوارها واقعاً به شبکه فیبر متصل شدهاند و چه سهمی از مصرف اینترنت ثابت کشور از زیرساخت نسل جدید عبور میکند؟
