سوپر ال نینو در راه است/ آیا ایران هم وارد زمستانی متفاوت می‌شود؟

در نتیجه، دمای سطح آب در بخش‌هایی از اقیانوس آرام به شکل غیرعادی بالا می‌رود و این تغییر می‌تواند موجی از تغییرات جوی را در فاصله هزاران کیلومتری ایجاد کند.

ال‌نینوی ۲۰۲۶ چقدر شدید است؟

طبق آخرین گزارش مرکز پیش‌بینی آب‌وهوای آمریکا (NOAA CPC) در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ال‌نینو در حال تقویت‌شدن است. دمای سطح آب در بخش‌هایی از شرق اقیانوس آرام استوایی در ماه اوت بیش از ۳ درجه سانتی‌گراد بالاتر از میانگین بود. NOAA می‌گوید احتمال وقوع یک ال‌نینوی بسیار قوی در پاییز و زمستان نیمکره شمالی ۲۰۲۶–۲۰۲۷ بیش از ۹۰ درصد است.

NOAA پیش‌بینی کرده در دوره اکتبر تا دسامبر ۲۰۲۶، احتمال وقوع یک ال‌نینوی تاریخی که شدت آن از رویداد‌های ثبت‌شده از سال ۱۹۵۰ بیشتر باشد، حدود ۷۵ درصد است. معیار NOAA برای چنین رویدادی، رسیدن شاخص RONI به مثبت ۲.۵ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر در میانگین سه‌ماهه است.

سه ال‌نینوی بزرگ قبلی چه بودند؟

اگر منظور از «سه ال‌نینوی بزرگ» همان سه رویداد مدرن باشد که در مطالعات علمی معمولاً کنار هم مقایسه می‌شوند، باید به این سه مورد اشاره کرد:

ال‌نینوی ۱۹۸۲–۱۹۸۳

یکی از شدیدترین ال‌نینو‌های قرن بیستم بود و در آن زمان دانشمندان را غافلگیر کرد. آب اقیانوس آرام شرقی به‌شدت گرم شد و بارش‌های غیرعادی در پرو و اکوادور به راه افتاد. برخی مناطق آمریکای جنوبی با سیلاب‌های شدید مواجه شدند. در مقابل، استرالیا و اندونزی خشکسالی و آتش‌سوزی‌های گسترده را تجربه کردند. این رویداد نشان داد ال‌نینو می‌تواند هم‌زمان در نقاط مختلف جهان اثرات کاملاً متضادی داشته باشد.

این رخداد اقلیمی نیز حدود ۵۰۰ نفر را به کام مرگ کشاند.

ال‌نینوی ۱۹۹۷–۱۹۹۸

یکی از قدرتمندترین ال‌نینو‌های ثبت‌شده در تاریخ مدرن بود و در بسیاری از منابع با ۱۹۸۲–۸۳ مقایسه می‌شود. پرو و اکوادور بارش و سیلاب‌های بسیار شدیدی را تجربه کردند در اندونزی و بخش‌هایی از استرالیا، خشکسالی شدید و آتش‌سوزی رخ داد. سواحل غربی آمریکا نیز با طوفان‌ها و سیلاب‌های قابل‌توجه مواجه شدند. این رویداد خسارت اقتصادی بسیار گسترده‌ای یعنی حدود ۵.۷ تریلیون‌دلار طی ۵ سال در جهان ایجاد کرد.

در این رخداد طبیعی، تخمین زده شده که بیش از ۲۲ هزار نفر در جهان بر اساس سیلاب‌ها و خشکسالی‌های مرتبط با این ال‌نینو جان خود را از دست دادند.

ال‌نینوی ۲۰۱۵–۲۰۱۶

این رویداد به دلیل شدت فوق‌العاده‌اش به «Godzilla El Niño» معروف شد. گرمایش شدید اقیانوس آرام باعث تغییر الگو‌های بارش و دما در مناطق مختلف جهان شد. بخش‌هایی از جنوب‌شرق آسیا با خشکسالی مواجه شدند، در حالی که مناطقی از آمریکای جنوبی بارش سنگین داشتند.

یکی از مهم‌ترین پیامدها، افزایش دمای متوسط جهان بود. سال ۲۰۱۶ نیز تحت تأثیر این رویداد به یکی از گرم‌ترین سال‌های ثبت‌شده تبدیل شد. یک مطالعه در Nature Communications برآورد کرده خسارت اقتصادی جهانی این رویداد، با احتساب اثرات سال وقوع و سه سال بعد از آن، حدود ۳.۹ تریلیون دلار بوده است.

در این سال، سازمان بهداشت جهانی اعلام کرده است این ال‌نینو بیش از ۶۰ میلیون نفر را تحت تأثیر قرار داده و خطر سوءتغذیه و بیماری‌های تنفسی را افزایش داد.

ال‌نینو به ایران هم می‌رسد؟

ال‌نینو در اقیانوس آرام شکل می‌گیرد؛ اثر آن از طریق تغییر الگو‌های گردش جو و انتقال رطوبت به مناطق مختلف جهان منتقل می‌شود و ایران هم از این ارتباطات جوی جدا نیست. یک پژوهش منتشر شده در سال ۲۰۱۹ با بررسی ۳۶ ایستگاه سینوپتیک ایران و ده‌ها شاخص اقلیمی جهانی نشان داد که ENSO یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر تغییرات مکانی و زمانی بارش ایران است.

مطالعات قدیمی‌تر نیز ارتباط میان ENSO و بارش ایران را پیدا کرده‌اند؛ به‌خصوص بخش‌هایی از شمال‌غرب، مرکز کشور و دامنه‌های جنوبی البرز. یک مطالعه بسیار جدید که در آوریل ۲۰۲۶ در Journal of Hydrology: Regional Studies منتشر شده، که داده‌های بارش ایران در فاصله ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۹ را بررسی کرده است.

در دوره‌های ال‌نینو، در بیشتر حوضه‌های ایران ناهنجاری مثبت بارش مشاهده شده است. به طور مثال همین مطالعه نشان می‌دهد در ال‌نینوی قوی، مرکز ایران می‌تواند حتی حدود ۱۵ درصد کاهش بارش داشته باشد، در حالی که جنوب‌شرق ایران افزایش بارش بسیار بیشتری را تجربه کند؛ در برخی مناطق جنوب‌شرق، افزایش ۶۰ تا ۸۰ درصدی نسبت به شرایط مرجع در داده‌های تاریخی مطالعه گزارش شده است.

مطالعه ۲۰۲۶ نشان می‌دهد اثر ال‌نینو در جنوب ایران و به‌خصوص برخی نواحی جنوب‌شرقی می‌تواند محسوس باشد. از طرف دیگر، پژوهش ۲۰۱۹ توضیح می‌دهد که ترکیب شرایط گرم ENSO با الگو‌های باد جنوب‌شرقی بر فراز اقیانوس هند می‌تواند انتقال رطوبت از اقیانوس هند به خاورمیانه و ایران را تقویت کند. این یعنی اگر الگو‌های دیگر جوی نیز هم‌زمان در جهت مناسب قرار بگیرند، ایران می‌تواند شاهد افزایش قابل‌توجه رطوبت و بارش باشد.