زنگ خطر شکار در کوه دوان کازرون؛ کبک‌ها در تیررس شکارچیان

کوه دوان از مناطق طبیعی و گردشگری شهرستان کازرون است که در کنار برخورداری از ظرفیت‌های گردشگری، زیستگاه گونه‌های مختلف جانوری نیز به شمار می‌رود.

در ماه‌های گذشته گزارش‌هایی از سوی مردم درباره افزایش شکار در این محدوده مطرح شده و گفته شده که در میان گونه‌های مورد توجه شکارچیان، کبک بیش از همه هدف قرار گرفته است؛ موضوعی که ضرورت بررسی وضعیت شکار و نحوه حفاظت از حیات وحش این منطقه را بار دیگر مطرح کرده است.

محمدجواد سیاح‌پور، کنشگر حوزه حفاظت مشارکتی محیط زیست، با اشاره به این گزارش‌های مردمی اظهار کرد: آمار رسمی تخلفات و شکار در اختیار دستگاه‌های مسئول است و برای ارائه آمار دقیق باید به مراجع رسمی مراجعه کرد، اما بازخوردهای مردمی نشان می‌دهد که از فروردین تا پایان خردادماه، شکار در این منطقه افزایش داشته است.

وی افزود: این موضوع به‌ویژه در منطقه گردشگری دوان بیشتر مورد توجه قرار گرفته و گزارش‌هایی درباره افزایش شکار در این محدوده دریافت شده است.

افزایش شکار پرندگان در مقایسه با سال گذشته

در این خصوص، فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان فارس، از افزایش شکار پرندگان در سال جاری خبر داد و گفت: در پنج ماهه گذشته از سال ۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال گذشته، تعداد پرندگان شکارشده و سلاح‌های مکشوفه بیشتر بوده است.

نصرت‌الله دهقانی افزود: شهرستان کازرون هشت نیرو محیط بان دارد و براساس آمار تا پایان مردادماه گذشته، ۲۹ متخلف شامل شکارچیان، متصرفان و متخلفان حوزه محیط زیست دستگیر شده‌اند.

به گفته فرمانده یگان حفاظت محیط زیست استان فارس، بیشترین شکار و صید در مناطق آزاد شهرستان، محدوده کوه سرخ و کوه‌های اطراف شهر انجام می‌شود و با توجه به افزایش عملکرد یگان حفاظت در سال جاری، تعداد تخلفات بیشتری کشف و پرونده‌های بیشتری نیز تشکیل شده است.

چرا کبک بیشتر هدف شکار قرار می‌گیرد؟

اما چرا کبک، گزینه‌ای است که شکارچیان غیرمجاز بیش از همه آن را نشانه گرفته‌اند؟ رئیس اداره حفاظت و مدیریت حیات وحش اداره کل حفاظت محیط زیست فارس، به این پرسش پاسخ داد.

لیلا جولایی درباره علت رغبت شکارچیان به شکار کبک گفت: این موضوع ریشه تاریخی و فرهنگی دارد و از گذشته‌های دور کبک، ماکیان و قرقاول مورد توجه شکارچیان بوده‌اند.

او ادامه داد: این پرندگان به دلیل ویژگی‌های پروازی، برای برخی شکارچیان هدف مناسبی برای نشانه‌گیری محسوب می‌شوند و گوشت کبک و کبوتر نیز در میان شکارچیان محبوبیت دارد.

جولایی درباره پیامدهای شکار کبک، اظهار کرد: از بین رفتن کبک ماده موجب کاهش موالید و زاد و ولد این پرنده می‌شود و بر جمعیت این گونه اثر می‌گذارد و با کاهش جمعیت یک گونه جانوری در طبیعت، نقشی که آن گونه در اکوسیستم طبیعت ایفا می‌کرد نیز آسیب خواهد دید.

شکار ممنوع در محدوده آزاد

کنشگر حوزه حفاظت مشارکتی محیط زیست کازرون با اشاره به وضعیت حفاظتی کوه دوان گفت: این منطقه در میان مناطق چهارگانه تحت مدیریت محیط زیست نیست، اما این به معنای نبود پایش یا بی‌توجهی به منطقه نیست و محیط‌بانان در این محدوده سرکشی و بازدید دارند.

سیاح‌پور بیان کرد: باید میان وضعیت حقوقی یک منطقه و سطح حفاظت از آن تفاوت قائل شد؛ قرار گرفتن یک منطقه در محدوده مناطق آزاد به معنای آزاد بودن شکار نیست و شکار بدون مجوز در هر منطقه‌ای تخلف محسوب می‌شود.

نکته مهمی که رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان کازرون آن را تایید کرده و گفت: قرار گرفتن یک منطقه در محدوده آزاد به هیچ عنوان به معنای آزاد بودن شکار یا نبود حفاظت نیست و کوه دوان نیز از برنامه‌های پایش محیط زیست خارج نشده است.

محمدامین بیرامی گفت: طی ماه‌های گذشته گزارش‌هایی از شکار غیرمجاز در کوه دوان اعلام شده که اقدامات لازم برای برخورد و دستگیری شکارچی انجام گرفته است.

کمبود نیرو و تجهیزات؛ چالش جدی حفاظت

سیاح‌پور یکی از چالش‌های اصلی حفاظت از مناطق طبیعی را محدود بودن توان نیروی انسانی و تجهیزات محیط زیست دانست و گفت: این موضوع تنها مختص کازرون نیست و در سطح کشور نیز نیروی حفاظتی محیط زیست با توجه به وسعت سرزمینی و گستردگی مناطق طبیعی، کفاف نیاز موجود را نمی‌کند.

او اضافه کرد: کمبود تجهیزات نیز از دیگر چالش‌های پیش روی حفاظت از مناطق طبیعی است؛ خودروهای محیط زیست نیازمند تعمیر هستند، در همه مناطق امکان تردد ندارند و حتی در صورت وجود خودرو، تعداد نیرو و گستردگی ماموریت‌ها باعث می‌شود امکان پوشش کامل همه مناطق وجود نداشته باشد.

این فعال محیط زیست با بیان اینکه نیروهای محیط زیست در کازرون تنها مسئول حفاظت از حیات وحش نیستند، اظهار کرد: محیط‌بانان و نیروهای محدود اداره محیط زیست نیز علاوه بر پایش مناطق طبیعی و حیات وحش، موضوعاتی همچون صنایع آلاینده، جایگاه‌های دفن زباله و دیگر مسائل محیط زیستی را نیز پیگیری می‌کنند.

شکار؛ حاصل ترکیب چند عامل

سیاح‌پور شرایط اجتماعی و فرهنگی را از عوامل موثر بر افزایش شکار در برخی مناطق دانست و گفت: در برخی شهرستان‌های فارس، از جمله کازرون، به دلایل مختلف تعداد سلاح‌های موجود در میان مردم قابل توجه است و بخشی از این سلاح‌ها مجاز و بخشی نیز غیرمجاز هستند.

وی ادامه داد: در مناطقی که طبیعت غنی و تنوع حیات وحش وجود دارد، ترکیب وجود و دسترسی به سلاح و نبود آموزش کافی درباره استفاده صحیح و مسئولانه از آن، می‌تواند زمینه افزایش شکار را فراهم کند.

این فعال محیط زیست با تاکید بر اینکه نمی‌توان همه عوامل افزایش شکار را به یک موضوع محدود کرد، ادامه داد: شرایط اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مناطق مختلف باید در تحلیل وضعیت شکار مورد توجه قرار گیرد.

حفاظت مشارکتی؛ راهکاری که به بستر اجتماعی نیاز دارد

سیاح‌پور معتقد است در کنار برخورد قانونی با شکارچیان، باید به سمت تقویت حفاظت مشارکتی رفت؛ هرچند به گفته او نمی‌توان بدون توجه به شرایط اجتماعی و اقتصادی هر منطقه، یک نسخه واحد برای همه مناطق کشور تجویز کرد. اما در برخی نقاط کشور، تجربه‌هایی از مشارکت مردم در حفاظت از مناطق طبیعی شکل گرفته است، اما این تجربه‌ها لزوماً یک الگوی قابل تعمیم به همه مناطق نیستند.

سیاح‌پور با اشاره به تجربه‌هایی که در برخی مناطق فارس شکل گرفته است، افزود: حفاظت مشارکتی نیازمند بسترهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی است و نمی‌توان انتظار داشت بدون وجود این بسترها، یک طرح مشارکتی در هر منطقه‌ای موفق شود.

کنشگر حوزه حفاظت مشارکتی محیط زیست تأکید کرد: اگر قرار است حفاظت مشارکتی در منطقه‌ای مانند دوان شکل بگیرد، باید خود مردم منطقه در شکل‌گیری و پیشبرد آن نقش اصلی داشته باشند؛ چرا که حفاظت مشارکتی کاری دشوار و نیازمند استمرار و پذیرش مسئولیت از سوی جامعه محلی است.

مشارکت مردم باید از یک ایده به سازوکار عملی تبدیل شود

این فعال محیط زیست با بیان اینکه در شرایط موجود نمی‌توان تنها منتظر افزایش نیروی انسانی و تجهیزات محیط زیست ماند، اظهار کرد: با توجه به شرایط موجود، باید بحث مشارکت مردم در حفاظت از طبیعت به شکل واقعی و عملیاتی تقویت شود.

سیاح پور تصریح کرد: این موضوع الزاما به معنای تامین منابع مالی سنگین نیست و گاهی به ایده‌های جدید، ارتباط موثر با جوامع محلی و مهم‌تر از همه، باور مدیران و بدنه محیط زیست به مشارکت واقعی مردم نیاز دارد.

وی پیشنهاد کرد: پیش از اجرای برنامه‌های حفاظت مشارکتی، ظرفیت مناطق مختلف از نظر اجتماعی و فرهنگی بررسی تا مشخص شود کدام مناطق آمادگی بیشتری برای چنین طرح‌هایی دارند.

سیاح پور همچنین اظهار کرد: پس از شناسایی این مناطق، باید افراد مؤثر و علاقه‌مند شناسایی و ارتباط با آنها تقویت شود و در کنار ظرفیت محیط زیست، از توان سایر دستگاه‌ها نیز استفاده شود.

ظرفیت حکم سبز دستگاه قضایی در حفاظت از محیط زیست

این کنشگر حوزه حفاظت مشارکتی محیط زیست، همچنین بر ضرورت تقویت همکاری میان محیط زیست و دستگاه قضایی تاکید کرد و گفت: دستگاه قضایی ظرفیت‌های مهمی برای حمایت از حفاظت محیط زیست دارد که می‌توان از آنها بیشتر استفاده کرد.

سیاح پور بیان کرد: آموزش و توجیه قضات درباره جرایم محیط زیستی و استفاده هدفمند از احکام جایگزین حبس می‌تواند در برخی موارد به تقویت حفاظت کمک کند.

او با اشاره به تجربه برخی مناطق گفت: در مواردی احکام جایگزین حبس به تامین برخی تجهیزات مورد نیاز محیط زیست، از جمله خودرو و پهپاد، یا حمایت از نیروهای محیط زیست کمک کرده است و می‌توان از چنین ظرفیت‌هایی برای تقویت حفاظت مشارکتی استفاده کرد.

حفاظت از کبک، فقط با برخورد انتظامی ممکن نیست

سیاح‌پور با تاکید بر اینکه برخورد قانونی با شکار غیرمجاز همچنان ضروری است، گفت: حفاظت از حیات وحش تنها با برخورد انتظامی و پلیسی محقق نمی‌شود و باید مجموعه‌ای از اقدامات در کنار یکدیگر قرار گیرد.

کنشگر حوزه حفاظت مشارکتی محیط زیست بیان کرد: تقویت مشارکت مردم، آموزش، فرهنگ‌سازی، استفاده از ظرفیت دستگاه قضایی و شناسایی مناطق مستعد حفاظت مشارکتی می‌تواند در کنار فعالیت محیط‌بانان، به کاهش تخلفات کمک کند.

رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان کازرون نیز بر نقش مردم در این زمینه تاکید کرده و گفته است همراهی جوامع محلی، همیاران محیط زیست و فعالان این حوزه برای حفاظت از مناطق ضروری است.

بیرامی افزود: اگر گزارش شکار غیرمجاز در لحظه دریافت شود، نیروهای محیط زیست در سریع‌ترین زمان ممکن به محل اعزام می‌شوند و در صورت احراز تخلف، برخورد قانونی و قضایی با متخلف انجام خواهد شد.

کوه دوان؛ طبیعتی که نیازمند مراقبت مشترک است

کوه دوان امروز در نقطه‌ای قرار گرفته که از یک سو ظرفیت گردشگری و طبیعی آن، این منطقه را به مقصدی مورد توجه طبیعت گردان و گردشگران تبدیل کرده و از سوی دیگر، گزارش‌های مردمی درباره افزایش شکار، ضرورت توجه بیشتر به حفاظت از حیات وحش آن را مطرح کرده است.

در چنین شرایطی، استمرار پایش محیط زیست، برخورد با شکار غیرمجاز و حفاظت از گونه‌هایی مانند کبک در کنار مشارکت جامعه محلی می‌تواند راهی برای کاهش فشار بر حیات وحش باشد.

آنچه از مجموع اظهارات مسئولان و فعالان محیط زیست برمی‌آید این است که حفاظت از دوان تنها مسئولیت محیط‌بانان نیست؛ بلکه مردم محلی، فعالان محیط زیست، دستگاه‌های مسئول و حتی دستگاه قضایی می‌توانند در شکل‌گیری یک سازوکار موثر برای حفاظت از این زیست‌بوم نقش داشته باشند.