پنجاه سال قبل، فوتبال خوزستان حالوهوای دیگری داشت؛ روزهایی که نام این استان با ستارهها، تیمهای قدرتمند، تماشاگران پرشور و بازیکنسازی گره خورده بود. جام تخت جمشید به عنوان یکی از مهمترین رقابتهای فوتبال ایران شکل گرفته بود و تیمهای خوزستانی نیز در این رقابتها حضوری قابل توجه داشتند. در میان آنها، نام نیرو اهواز در فوتبال آن روزگار جایگاه ویژهای داشت؛ تیمی که با مجموعهای از بازیکنان مستعد، به حریفی قابل احترام برای تیمهای بزرگ فوتبال ایران تبدیل شده بود.
در کنار نیرو، نفت آبادان نیز یکی از قطبهای مهم فوتبال خوزستان بود؛ نسلی که نشان میداد این استان چه ظرفیت بزرگی برای پرورش بازیکن، ساختن تیمهای قدرتمند و معرفی چهرههای جدید به فوتبال ایران دارد. اما در میان آن همه بازیکن و ستاره، یک مربی نیز نقش متفاوتی داشت، مردی که با دانش و نگاه تازه خود، بخشی از فوتبال خوزستان را متحول کرد؛ استفان گامبوش.
گامبوش؛ مربیای که فوتبال را متفاوت دید
گامبوش یک مربی مجارستانی بود، اما حضورش در فوتبال خوزستان فقط به عنوان حضور یک مربی خارجی در یک تیم خلاصه نشد. او با خود نگاه تازهای به فوتبال آورد؛ نگاهی علمی، منظم و سیستماتیک.
در روزگاری که فوتبال ایران هنوز در حال شکل گرفتن و تجربه کردن مسیر جدید خود بود، گامبوش تلاش کرد فوتبال را از اتکا به استعدادهای فردی فراتر ببرد و به تیم، تاکتیک، آمادگی بدنی، نظم و برنامه اهمیت بیشتری بدهد.
او فوتبال را فقط مجموعهای از بازیکنان خوب نمیدید. اعتقاد داشت بازیکنان باید در قالب یک سیستم بازی کنند، تمرین باید هدف داشته باشد و تیم باید برای مسابقه و آینده آماده شود.
توجه به آمادهسازی بدنی و استفاده از مربی بدنساز در کنار تیم نیز از جمله نشانههای نگاه متفاوت او در آن دوره بود؛ همین نگاه به تدریج روی نیرو اهواز اثر گذاشت. نیرو به تیمی تبدیل شد که حریفانش نمیتوانستند به سادگی از کنار آن عبور کنند؛ تیمی که در رقابتهای سطح اول فوتبال ایران حضور داشت و به یک حریف قابل احترام برای سایر تیمها تبدیل شده بود.
گامبوش؛ مربیای که یک نسل را مطرح کرد
شاید بزرگترین تأثیر گامبوش را نباید فقط در نتایج تیم نیرو جستوجو کرد. اثر واقعی او در نسلسازی بود. او در دورهای در فوتبال خوزستان فعالیت کرد که استان سرشار از استعداد بود؛ بازیکنانی که اگر فرصت، آموزش و فضای مناسب در اختیارشان قرار میگرفت، میتوانستند در بالاترین سطح فوتبال ایران مطرح شوند. گامبوش به این نسل فرصت داد در یک ساختار منظم رشد کند.
بازیکنانی همچون حمید سه برادران، سید طاهر موسوی، حبیب شریفی، طاهر حبیبی، اسماعیل بیگی، اکبر خوشایند، مرحوم علی نکویی، اسماعیل کشتکار، یعقوب فرسیات، مرحوم رضی نخلیپور، مرحوم حسین حافظی، مرحوم اسفندیار دوستانی، محمد علی ملکزاده، علیرضا چهارمحالی، حمید شهبازی، کارون یعقوبینژاد، سیاوش رزاقی، کریم بوستانی، مرحوم غلام شیدایی، امیر شیدایی، مرحوم نوری خدایاری، جمال خلیلیان، کمال خلیلیان، حسن سالمی و دیگر چهرههای آن نسل، بخشی از خاطره ماندگار نیرو اهواز و فوتبال خوزستان هستند.
اینها فقط اسمهایی در فهرست یک تیم نبودند؛ بخشی از نسلی بودند که فوتبال خوزستان را در آن سالها صاحب اعتبار کرد. آن روزها فوتبال خوزستان فقط تیم نداشت؛ نسل داشت. نسلی که تمرین میکرد، رقابت میکرد، اشتباه میکرد، تجربه به دست میآورد و قدمبهقدم خودش را به سطح اول فوتبال ایران میرساند.
نیرو اهواز؛ تیمی که خاطره شد
وقتی از فوتبال خوزستان در سالهای طلایی جام تخت جمشید صحبت میکنیم، نمیتوان از نیرو اهواز عبور کرد. نیرو برای اهواز فقط یک باشگاه نبود، بخشی از زندگی فوتبالی مردم بود. تماشاگر، بازیکن، مربی و فوتبالدوست در کنار هم فضایی ساخته بودند که فوتبال را به بخشی از خاطرات روزمره مردم تبدیل میکرد.
در آن روزها، دیدن بازیکنان نیرو برای فوتبالدوستان اهوازی فقط تماشای یک مسابقه نبود، بلکه تماشای نسلی بود که میتوانست آینده فوتبال خوزستان را بسازد و در مرکز این مجموعه، گامبوش قرار داشت؛ مربیای که تلاش میکرد این استعدادها را در قالب یک تیم منسجم و تاکتیکی قرار دهد.
«برتری در کشور کافی نیست»
اما شاید مهمتر از همه موفقیتهای نیرو، نگاه گامبوش به آینده فوتبال خوزستان بود. او معتقد بود فوتبال خوزستان نباید به این قانع باشد که فقط در داخل ایران برتر باشد. از نگاه او «برتری در کشور کافی نیست.» خوزستان باید به یک قدرت واقعی در فوتبال تبدیل میشد؛ قدرتی که برای رسیدن به آن باید تجربهاندوزی میکرد، با تیمهای قدرتمند داخلی و خارجی روبهرو میشد و بازیکنانش را در میدانهای بزرگ محک میزد.
این نگاه برای پنجاه سال قبل، نگاه بسیار بزرگی بود. گامبوش فوتبال را محدود به یک مسابقه، یک فصل یا یک جام نمیدید؛ او به آینده فکر میکرد. به اینکه امروز چه کاری انجام شود تا فوتبال خوزستان سالها بعد قدرتمندتر باشد.
استعداد نباید در دورافتادهترین نقاط گم شود
یکی دیگر از نکات مهم در نگاه گامبوش، توجه به استعدادهای فوتبال بود. او بر این باور بود که بازیکن مستعد، فارغ از اینکه در کدام شهر، محله یا منطقه زندگی میکند، باید فرصت پیدا کند خودش را نشان دهد و به تیمهای مطرح برسد. این حرف پس از پنج دهه هنوز برای فوتبال خوزستان یک سؤال جدی است. آیا تمام استعدادهای استان فرصت دیده شدن پیدا میکنند؟ آیا استعدادیابی باید فقط در چند باشگاه و چند زمین شناختهشده خلاصه شود؟ یا باید به سراغ شهرها، محلهها و حتی دورافتادهترین مناطق رفت؟
گامبوش سالها قبل به این موضوع فکر کرده بود؛ استعداد باید فرصت پیدا کند.
تأثیری که نباید فراموش شود
شاید عجیب باشد که با گذشت حدود ۵۰ سال، هنوز وقتی نام گامبوش در فوتبال خوزستان مطرح میشود، بسیاری از قدیمیهای فوتبال با احترام از او یاد میکنند. مربی خوب ممکن است یک مسابقه را ببرد، یک فصل موفق داشته باشد یا یک جام به دست بیاورد؛ اما مربی بزرگ کسی است که اثرش بعد از رفتنش هم باقی بماند. گامبوش از همین جنس مربیان بود.
او یک نسل را مطرح کرد، به فوتبال اهواز نظم و نگاه تازه داد و نشان داد که استعداد وقتی در کنار دانش، برنامه و تاکتیک قرار بگیرد، میتواند یک تیم معمولی را به حریفی جدی برای بزرگان فوتبال ایران تبدیل کند. به همین دلیل، تأثیر گامبوش را میتوان در تاریخ فوتبال خوزستان جدی گرفت؛ تأثیری که از یک تیم فراتر رفت و در خاطره یک نسل باقی ماند.
چرا درباره گامبوش بیشتر گفته نشد؟
یکی از تلخترین بخشهای این داستان این است که آنطور که باید، درباره نقش گامبوش در فوتبال خوزستان و فوتبال ایران صحبت نشده است.
نسل جدید حق دارد بداند که پیش از بسیاری از نامهای شناختهشده امروز، مربیانی در فوتبال ایران حضور داشتند که نگاه حرفهای و علمی را دنبال میکردند و برای زمان خود جلوتر از بسیاری از جریانهای رایج فوتبال حرکت میکردند؛ گامبوش نیز یکی از همین مربیان بود.
شاید اگر درباره او بیشتر نوشته میشد، خاطرات بازیکنان آن نسل ثبت میشد و روش کاریاش بیشتر مورد بررسی قرار میگرفت، امروز نسل جوان فوتبال خوزستان شناخت دقیقتری از نقش او داشت. فراموش کردن گامبوش، فقط فراموش کردن یک مربی نیست؛ فراموش کردن بخشی از تاریخ فوتبال خوزستان است.
پنجاه سال گذشته؛ اما خاطره هنوز زنده است
۵۰ سال گذشته است. فوتبال تغییر کرده، امکانات تغییر کرده، علم تمرین پیشرفت کرده و ساختار باشگاهها دگرگون شده است اما وقتی نام نیرو اهواز و گامبوش به میان میآید، هنوز خاطره آن روزها برای خیلی از فوتبالیهای این استان زنده میشود.
خاطره تیمی که بازیکنانش برای فوتبال خوزستان اعتبار ساختند؛ مربیای که با دانش خود مسیر تازهای را تجربه کرد و نسلی که نشان داد خوزستان چه ظرفیت بزرگی برای بازیکنسازی دارد. شاید همین ماندگاری خاطره، بهترین نشانه تأثیر گامبوش باشد.
گذشته برای حسرت نیست؛ برای درس گرفتن است
مرور آن روزها قرار نیست فقط حسرت فوتبال گذشته را زنده کند.گذشته زمانی ارزشمند است که چراغ راه آینده باشد. نسل نیرو، نفت آبادان و دیگر تیمهای خوزستانی نشان دادند که فوتبال بزرگ زمانی ساخته میشود که استعداد، مربی، دانش، رقابت و فرصت کنار هم قرار بگیرند.
گامبوش نیز پنجاه سال قبل همین مسیر را دنبال میکرد؛ مسیر ساختن تیم، پرورش بازیکن، تجربهاندوزی و بزرگ فکر کردن. امروز فوتبال خوزستان بیش از آنکه نیازمند حسرت گذشته باشد، نیازمند استفاده از درسهای آن گذشته است. باید استعدادها را پیدا کرد، آموزش داد، به آنها فرصت بازی داد و برای آینده برنامه داشت و شاید مهمتر از همه، باید دوباره بزرگ فکر کرد. چیزی که فوتبال خوزستان این روزها به شدت آن نیاز دارد
پنجاه سال گذشته است، اما نام گامبوش هنوز در فوتبال خوزستان با احترام برده میشود چون او فقط یک مربی خارجی نبود؛ مربیای بود که یک نسل را مطرح کرد و بخشی از مسیر فوتبال خوزستان را تغییر داد و شاید مهمترین میراث او همان جملهای باشد که پس از نیم قرن هنوز تازه به نظر میرسد «برتری در کشور کافی نیست.»؛ این شاید بزرگترین درسی باشد که استفان گامبوش، پنجاه سال قبل برای فوتبال امروز خوزستان به یادگار گذاشت.
