به گزارش خبرنگار نگین حاشیه،
آرش رئیسینژاد در کانال تلگرامی خود نوشت:
اندکی پیش ترامپ درباره ایران گفت: «ایران ۵۱ سال است که قلدری میکند.» او حتی تأکید کرد که پیشتر به اشتباه گفته بود ۴۷ سال، در حالی که رقم درست، ۵۱ سال است.
این اشاره، اگر جدی گرفته شود، نکته تاریخی مهمی را پیش روی ما میگذارد: آیا ریشه نخستین تنش ایران و آمریکا را باید نه در انقلاب ۱۳۵۷، بلکه در سال ۱۳۵۴ و قرارداد الجزایر جستوجو کرد؟
در اسفند ۱۳۵۳، شاه با استفاده هوشمندانه از میدان و دیپلماسی توانست عراق را وادار به عقبنشینی و امتیازدهی در اروند رود کند. حمایت استراتژیک از کردهای عراق در کنار ترفندهای دیپلماتیک دو بازوی ایران پهلوی علیه عراق بعث بود که هر دو بازو با نظارت مستقیم شاه بکار گرفته میشد. قرارداد الجزایر را میتوان یکی از بزرگترین پیروزیهای دیپلماتیک ایران در صد سال اخیر دانست؛ پیروزیای که موازنه قدرت در خلیج فارس و خاورمیانه را به شکل محسوسی به نفع تهران تغییر داد.
قدرتیابی ایران اما با خواست واشنگتن و بهویژه اسرائیل برای حفظ موازنه منطقهای مطلوب خود کاملاً همسو نبود. تهران بیش از پیش در حال تبدیل شدن به یک قدرت مستقل و اثرگذار در خاورمیانه شده بود.
نکته اینکه، قرارداد الجزایر همزمان شد با مجموعهای از تحولات مهم دیگر: جاهطلبیهای هستهای شاه، نقش فزاینده ایران در اوپک و سیاست نفتی همراه با جهش قیمت نفت، افزایش قدرت اقتصادی کشور، حضور نظامی در وزای مرزها (به ویژه ظفار) و تلاش برای تبدیل ایران به قدرت برتر منطقه.
بدین ترتیب، از اواسط دهه ۱۳۵۰، تصویری نوین از ایران شکل گرفت: ایران همچو رهبر منطقه، و نه صرفا یک قدرت منطقهای، که میتوانست با استفاده از منابع، جغرافیا و دیپلماسی، معادلات خاورمیانه را تغییر دهد و بر چیدمان قدرت منطقهای تاثیر گذارد.
شگفت اینکه، انقلاب ۱۳۵۷ این تنش را از میان نبرد؛ بلکه آن را وارد مرحلهای بسیار شدیدتر و ایدئولوژیکتر کرد و تنش را تبدیل به دشمنی و خصومت ژرف نمود. از آن زمان تاکنون، مسئله اصلی در روابط ایران و آمریکا نه اختلاف بر سر یک موضوع مشخص (همچو برنامه هستهای)؛ بلکه تا حد زیادی به رقابت بر سر جایگاه ایران و نظم قدرت در خاورمیانه مربوط بوده است.
از این رو، استفاده ترامپ از «۵۱ سال» چه بسا ما را به پرسشی مهمتر برگرداند: آیا آبشخور تنش ایران و آمریکا واقعاً از ۱۳۵۷ آغاز شد، یا ریشههای آن را باید در ایرانِ پیش از انقلاب و در سال ۱۳۵۴ جستوجو کرد؟
بسیاری از این نکات را در کتابم «شاه و شطرنج قدرت در خاورمیانه» آوردهام.
