وزیر علوم: جنگ فقط ساختمان ها را ویران نمی‌کند؛ اعتماد و امید را هم می‌شکند/ مهم ترین چیزی که پس از جنگ باید بازسازی شود، مفهوم «ما» است

سیمایی گفت: وظیفه خود دانستم که به خاطر اهتمام و سرعت مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی و عنایتی که محققان، پژوهشگران و مترجمان این مجموعه به موضوع بسیار مهم مطالعات اجتماعی جنگ داشتند، در این مؤسسه حضور پیدا کنم. 

وزیر علوم افزود: این مجموعه را پس از دریافت تورق کرده است. هرچه بگویم قطعاً به اندازه‌ای که شما پژوهش کردید نمی‌رسد، اما وقتی این مجموعه به دستم رسید، تورقی سریع کردم و برداشتی از آن پیدا کردم. ممکن است بخشی از عرایض من در این جلسه حاصل همین کاری باشد که شما انجام داده‌اید. یکی از موضوعاتی که چند بار در کتاب بر آن تأکید شده مفهوم «بازسازی» است که من هم می‌خواهم بر آن تأکید کنم. 

سیمایی گفت: سخت‌ترین روز یک کشور لزوماً روزی نیست که جنگ شروع می‌شود. سخت‌ترین روز، روزی است که جنگ تمام شده و مردم نمی‌دانند چگونه با هم زندگی کنند و آبادانی را از کجا آغاز کنند و اولویت‌هایشان چیست. جنگ فقط ویرانی‌های فیزیکی و مادی به ارمغان نمی‌آورد؛ جنگ اعتماد و امید را هم تخریب می‌کند. بنابراین بسیار مهم است که هشیار باشیم و بدانیم امید از دست‌رفته و اعتمادهای فروریخته را چگونه دوباره بسازیم. 

وی در ادامه گفت: نخستین درس سیاست‌گذاری این است که بازسازی با امنیت آغاز می‌شود. امنیت فقط امنیت نظامی نیست. البته برای کشوری مثل ایران، اقتدار نظامی، سپر دفاعی و تجهیز به موشک و پهپاد یک ضرورت است، اما برای ساخت کشور کافی نیست. ما نیازمند امنیت روانی، اقتصادی، اجتماعی و امنیت غذایی نیز هستیم. 

وزیر علوم افزود: اگر در کشور مالکیت محترم نباشد، اگر سرمایه‌گذار اطمینان نداشته باشد سرمایه‌ای که می‌گذارد می‌تواند برای او سودآور باشد، اگر عدلیه پناهگاه نباشد و اگر مدام گروهی روی اعصاب و روان جامعه رژه بروند، این جامعه ساخته نخواهد شد. 

سیمایی بر ضرورت شکل‌گیری گفت‌وگوی ملی برای دستیابی به یک دکترین جامع امنیتی تأکید و اظهار کرد: برای به دست آوردن امنیت و دکترین امنیت با همه لایه‌ها و مفاهیم آن، باید یک گفت‌وگوی ملی را آغاز کرد. امیرالمؤمنین (ع) می‌فرماید: «عِندَ تَضارُبَ الآراءِ یَتَوَلَّدُ الصَّوابَ». با تضارب آرا راه درست پیدا می‌شود. 

وی ادامه داد: البته تضارب آرا به معنای دوقطبی‌سازی و ایجاد شکاف نیست. تضارب آرا یعنی گفت‌وگو با حسن نیت، گفت‌وگو بر محور منافع ملی و گفت‌وگویی سازنده برای شناخت اولویت‌ها. 

وزیر علوم گفت: امام علی (ع) فرمودند: «یُستَدَلُّ عَلی إِدبارِ الدُّوَلِ بِأَربَعٍ: تَضییعِ الأُصولِ، وَالتَّمَسُّکِ بِالفُروعِ، وَتَقدیمِ الأَراذِلِ، وَتَأخیرِ الأَفاضِلِ». 

وی افزود: می‌خواهید بفهمید چرا بعضی ملت‌ها عقب افتادند؟ این سؤال همیشگی ماست. ده‌ها کتاب، صدها مقاله و هزاران پروژه اجرا شده تا بدانیم علت عقب‌ماندگی چیست. حضرت علی چهار دلیل را نام می‌برند. یکی از آن‌ها این است که فروع در چشم شما مهم جلوه کند و وقت، عمر و سرمایه‌های کشور را را صرف فروع کنید و به جای آن، اصل‌ها را از دست بدهید. همین الان ما داریم چه می‌کنیم؟ هنوز در میانه جنگ هم هستیم؛ آیا واقعاً به اصول می‌پردازیم؟ 

سیمایی گفت: در پساجنگ باید خیلی سریع زندگی عادی را آغاز کرد. منظور از زندگی عادی این است که دولت و کشور نباید تصور کنند حتماً باید از پروژه‌های بزرگ شروع کنند. البته زیرساخت‌ها باید ساخته شود، اما آنچه برای مردم ملموس است آب، برق، انرژی، حمل‌ونقل و مدرسه است. تأمین این نیازهاست که به مردم احساس بازگشت به زندگی می‌دهد. پس وظیفه دولت این است که ابتدا قابلیت زیستن را ایجاد کند و پس از آن توسعه را دنبال کند. 

سیمایی تصریح کرد: درس بعدی بازسازی مفهوم «ما» است. مهم‌ترین چیزی که باید بازسازی شود مفهوم «ما» است. ساختار را می‌شود دوباره ساخت، اما اگر گروه‌های اجتماعی بعد از جنگ همچنان یکدیگر را دشمن بدانند، کشور از درون بازسازی نشده است. 

وی افزود: صلح پایدار زمانی محقق می‌شود که انسان‌ها منافع مشترکی برای با هم بودن و کنار هم زیستن پیدا کنند. دانشجویانی که متعلق به گروه‌های مختلف هستند وقتی وارد دانشگاه می‌شوند، اگر ببینند منفعت مشترکی وجود دارد، آن وقت «ما بودن» شکل می‌گیرد وگرنه دوئیت همچنان تداوم پیدا خواهد کرد. 

وزیر علوم خاطرنشان کرد: درس بعدیِ این مطالعات، یعنی بازسازی اقتصادی است. بازسازی باید از بالا هدایت شود اما از پایین ساخته شود. همه گروه‌ها باید مشارکت کنند. البته این موضوع فقط ویژه بازسازی اقتصادی نیست. بخش خصوصی در اقتصاد و در طرف دیگر انجمن‌ها، ان‌جی‌اوها و نهادهای مدنی باید همه با هم و در کنار هم به بازسازی بپردازند. 

سیمایی در ادامه تأکید کرد که پروژه «تجارب جهانی بازسازی پساجنگ» نباید با انتشار این مجموعه پایان‌یافته تلقی شود و گفت: جا دارد برای این مجموعه ارجمند فقط به این بسنده نشود که کتابی شد برای خواندن و ویژه آدم‌های خاص. پروژه بعدی این است که چگونه این نتایج را به توصیه‌های سیاستی تبدیل کنیم و چگونه این مفاهیم را ترویج کنیم. 

وی تصریح کرد: تجربه بازسازی کشورهای مختلف امیدآفرین است. خودِ در اختیار گذاشتن تجربه کشورها به مردم امید می‌دهد. با اینکه در نیم قرن دو جنگ ویرانگر داشتیم که یکی از آن‌ها هشت سال طول کشید، نسل جدید آن جنگ هشت‌ساله را تجربه نکرده است و ممکن است امروز احساس کند همه‌چیز تمام شده و زندگی به پایان رسیده است. 

وزیر علوم گفت: وقتی جنگ‌ها، بازسازی‌ها و ساخته‌شدن‌های بهتر را نشان می‌دهیم، جامعه امید پیدا می‌کند که می‌شود از دل ویرانی‌ها به یک جامعه بهتر، سالم‌تر و سامان‌یافته‌تر رسید. 

سیمایی خواستار ترویج عمومی و اجتماعی یافته‌های این مجموعه شد و گفت: خواهش من این است که در قالب‌های مختلف به ترویج این ایده‌ها و مفاهیم بپردازیم و این پروژه تمام‌شده تلقی نشود. هم ترویج اجتماعی و عمومی شود و هم حاصل این پروژه به نحوی گردآوری شود که ما در دولت برای دستگاه‌های مختلف بفرستیم. حتی شاید لازم باشد که ظرف ۱۵ دقیقه در جلسه عمومی دولت ارائه شود تا با هشیاری بازسازی را شروع کنیم. 

وی اظهار داشت: به‌خوبی اشاره شد که بازسازی جنگ هشت‌ساله یک کارنامه درخشان است، اما عبرت‌های زیادی هم باید از آن گرفت. اینکه پس از هشت سال، کشور به یک لنگرگاه از آرامش، رشد و توسعه رسید بسیار هوشمندانه بود و در عین حال بخش‌های اجتماعی و فرهنگی در آن مغفول ماند. 

وزیر علوم تأکید کرد: ما باید در این دوره جدید هم به تجربه بعد از دفاع مقدس افتخار کنیم و آن را ادامه دهیم و هم کاستی‌های آن را جبران کنیم. 

سیمایی در پایان از انجمن‌های علمی مشارکت‌کننده، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی؛ معاونت فرهنگی و پژوهشی وزارت علوم و مجموعه محققان این پروژه بزرگ قدردانی کرد.