به گزارش خبرنگار نگین حاشیه،
قرار است هفته آینده هیاتی از سوی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به دستور سیدرضا صالحی امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی عازم شیراز و مرودشت خواهد شد تا روند پرونده الحاق حریم درجه دو تخت جمشید به شهر مرودشت را بررسی و بر موضع مخالف خود با این طرح تاکید کند. ماجرای اخیر اما از حدود دو هفته پیش و زمانی جدی شد که شهرداری مرودشت از مدیران پایگاه میراث جهانی تختجمشید خواست در جلسه انعقاد قرارداد با مشاور طرح حضور پیدا کنند. اما به گفته محمدجواد جعفری، سرپرست وقت پایگاه میراث جهانی تخت جمشید، این جلسه برای طراحی شهری حدود ۱۶۰ هکتار از اراضی حریم درجه دو تخت جمشید شامل شهرک مهدیه، محور مهدیه و زمینهای اطراف در نظر گرفته شده بود. جعفری در اعتراض به این روند در جلسه حاضر نشد و اعلام کرد که استعفای خود را نیز ارایه کرده است. اما برای فهم اینکه چرا یک محدوده از شهر مرودشت به چنین مسالهای برای میراث فرهنگی تبدیل شده، باید به یکسال قبل که نخستین نقشه توسعه محدوده شهری مرودشت منتشر و بحث ورود شهر به حریم تختجمشید بالا گرفت بازگشت.
از نقشه ۴۶۰ هکتاری تا مهدیه
براساس نقشه نخست که سال گذشته منتشر شد، حدود ۴۶۰ هکتار از محدوده پیشنهادی توسعه شهر مرودشت در حریم درجه دو تختجمشید نشانهگذاری شده بود. انتشار این نقشه با واکنشهای شدید همراه شد و پایگاه میراث جهانی تختجمشید و برخی مسوولان، برداشتهای مطرحشده درباره ورود محدوده شهری به حریم تختجمشید را رد کردند. محمدجواد جعفری در آن زمان ادعای ورود شهر مرودشت به حریم تختجمشید را «کذب محض» خواند و درباره نقشه منتشر شده از سوی نماینده مرودشت توضیح داد: لکه قرمز روی نقشه، محدوده شهرک مهدیه است و به عنوان محدوده الحاقی شهر معرفی نشده است. براساس گزارشهای آن زمان، ساختوساز در شهرک مهدیه از دهه ۱۳۷۰ آغاز شد و محدوده آن حدود ۱۰۰ هکتار بود. همان زمان بررسی نقشه باستانشناسی تخت جمشید و تطبیق آن با نقشه توسعه شهری نشان داد که شهرداری مرودشت بخشهایی از حریم درجه یک و حتی عرصه تخت جمشید را نیز در محدوده خدمات شهری مشخص کرده است. بدینترتیب بخشهایی از تختگاه تخت جمشید و کوه رحمت نیز محدوده خدماترسانی شهری نشانهگذاری شدند. این موضوع مناقشه بر سر نقشه الحاق حریم تخت جمشید به شهر مرودشت را افزایش داد. همزمان با رونمایی این نقشهها وزارت میراث فرهنگی اعلام کرد که مصوبه مورد بحث پیوست میراث فرهنگی ندارد. براساس گزارشهای منتشر شده، هیاتی از شهرداری مرودشت نیز برای بررسی موضوع به وزارت میراث فرهنگی مراجعه کرد و در آنجا مشخص شد که وزارت میراث فرهنگی این مصوبه را تأیید نکرده است. این موضوع از آن جهت اهمیت داشت که پیوست و تأیید میراث فرهنگی برای تصمیمهایی که با حریم یک اثر جهانی تداخل پیدا میکند یکی از نقاط کلیدی پرونده بود.
وعده توقف و پروندهای که دوباره باز شد
همین چند روز قبل اما بار دیگر موضوع الحاق شهرک مهدیه و بخشهایی از حریم درجه دو تخت جمشید به شهر مرودشت با استناد به برگزاری جلسه شهرداری مرودشت برای انعقاد قرارداد با مشاور طرح الحاق به مناقشهای بزرگتر تبدیل شد و در نخستین اظهارنظر جواد جعفری سرپرست سابق پایگاه میراث جهانی تخت جمشید اعلام کرد: در تمام این مدت نه تنها طرح الحاق حریم درجه دو تخت جمشید به شهر مرودشت متوقف نشده بوده وهمان نقشه سابق ادامه یافته و شهرداری مرودشت در حال انعقاد قرارداد با مشاور طرح است که با پایان سه ماه الحاق بخشهایی از حریم درجه دو تخت جمشید به شهر مرودشت اتفاق میافتد. اینبار اما موضوع الحاق حدود ۱۱۰ هکتار از محدوده روستای مهدیه به شهر مرودشت با عنوان «ساماندهی» مطرح شده و محمدجواد جعفری، سرپرست وقت پایگاه میراث جهانی تختجمشید نیز در واکنش به این اتفاق گفت: «متأسفانه با وجود همه تلاشهای انجامشده، این محدوده به مرودشت الحاق شد و تلاش عملی نیز برای پیشگیری از آن انجام نشد.» جعفری همچنین نسبت به پیامدهای این تصمیم هشدار داد و الحاق را دارای «آثار و تبعات منفی بسیاری برای میراث جهانی تختجمشید» دانست. بهزاد مریدی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان فارس اما یکروز پس از انتشار گزارش اولیه از تداوم طرح الحاق حریم درجه دو تخت جمشید به شهر مرودشت اعلام کرد: «مصوبهای که در شهریور ۱۴۰۴ درباره الحاق روستای مهدیه به محدوده مرودشت ابلاغ شده، هنوز اجرایی نشده و وزارت میراث فرهنگی با این موضوع کاملا مخالف است و طرح نیز همچنان در مرحله توقف و بازنگری قرار دارد.» مریدی گفت: «الحاق حریم درجه دو تخت جمشید به شهر مرودشت به هیچوجه مورد پذیرش وزارت میراث فرهنگی نیست و این وزارتخانه اجازه تعدی به عرصه و حریم این میراث جهانی را نمیدهد.» همین اظهارنظرها و واکنشهای بسیار تند مدیران وزارت میراث فرهنگی و مردم درباره طرح الحاق حریم دو تخت جمشید به شهر مرودشت موجب شد که محمدرضا زارعی، شهردار مرودشت در اظهاراتی که از سوی خبرگزاری فارس در شیراز منتشر شد، بار دیگر بر اجرایی شدن این طرح تاکید و اعلام کند: الحاق شهرک مهدیه به شهر مرودشت سال ۱۴۰۴ با مصوبه شورای عالی معماری و شهرسازی انجام شده است.
ایزدی: عرصه و حریم ملی و جهانی تخت جمشید مشخص و لازمالاجرا است
علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت و حریم آثار تاریخی وزارت میراث فرهنگی اما در گفتوگو با «اعتماد» درباره آخرین وضعیت پرونده الحاق حریم درجه دو تخت جمشید به شهر مرودشت میگوید: تختجمشید عرصه و حریم ملی و جهانی دارد که هر دو با یکدیگر منطبق و غیرقابل تغییر هستند. ایزدی با اشاره به سابقه طرح توسعه محدوده شهری مرودشت گفت: «قبلا بحث گسترش حریم شهر مرودشت مطرح بود که این موضوع به کمیسیون زیربنایی دولت رفت و شخص وزیر میراث فرهنگی نامهای را خطاب به وزیر مسکن و شهرسازی نوشت و تاکید کرد که این موضوع باید بررسی شود تا تداخلی در وظایف نداشته باشد.» مدیرکل دفتر ثبت و حریم وزارت میراث فرهنگی تاکید کرد: «اولویت عرصه و حریم آثاری که با محدوده شهری همپوشانی و تداخل دارند رعایت ضوابط میراث فرهنگی است.» ایزدی تصریح کرد: «در شورای عالی مسکن و شهرسازی وقتی یک محدودهای ثبت ملی یا جهانی باشد هر رفتار با اثر تابع ضوابط میراث فرهنگی است.» مدیرکل دفتر ثبت و حریم آثار تاریخی تأکیدکردد: «اولا عرصه و حریم تخت جمشید مصوب و یک سند بالادستی است و نمیشود در محدوده شهری براساس طرح تفصیلی یا شهری ضوابط میراث فرهنگی را نادیده بگیرید.» او میافزاید: «هر اتفاقی که میخواهد بیفتد باید با استعلام از وزارت میراث فرهنگی باشد و ضوابط تخت جمشید بسیار قوت دارد و تغییری وجود ندارد.»
نامه وزیر و خطی که باید دوباره روی نقشه کشیده شود
ایزدی در ادامه به مکاتبه وزیر میراث فرهنگی با وزیر راه و شهرسازی اشاره کرد و افزود: نامه وزیر میراث فرهنگی سال گذشته خطاب به وزارت راه و شهرسازی ارسال شده و وزیر میراث نیز درخواست کرده بود تا پیش از بررسی دقیق موضوع، اقدامی در این زمینه انجام نشود. ایزدی گفت: هفته آینده سفری به شیراز انجام خواهد شد و جلسهای با حضور معاون عمرانی استانداری فارس تشکیل میشود تا «انطباق خطوط» انجام شود. به گفته او، «هفته آینده به دستور وزیر میراث فرهنگی سفری به شیراز و تخت جمشید داریم تا خطوط نقشه با هدف رفع دغدغههای وزارت میراث فرهنگی در حضور مسوولان استان فارس منطبق شوند.» ایزدی با اشاره به اینکه در سفر به شیراز قرار نیست ضوابط تازهای برای تخت جمشید وضع شود، چون «ضوابط حریم مشخص و ابلاغ شده است و اقدام جدیدتری انجام نمیشود. مدیرکل دفتر ثبت و احیای آثار تاریخی درباره ساختمانها و روستاهایی که از قبل در محدوده ۳۷ هکتاری شهرک مهدیه قرار گرفتهاند اعلام کرد: مرمت و بازسازی خانههای شهرک مهدیه فقط در محل مجاز است و به هیچوجه اجازه حفر زیرزمین در این خانهها داده نخواهد شد.» ایزدی درپاسخ به این سوال «اعتماد» که دقیقا چه محدودهای از تخت جمشید در طرح ابلاغ شده به شهر مرودشت وجود دارد؟ گفت: «باید ببینیم هدف این الحاق چیست و اصلا شاید بخشهایی الحاق شود که در حریم تخت جمشید نیست.»
او درباره جلسه شهرداری مرودشت برای انعقاد قرارداد تهیه طرح در مصوبه ابلاغ در حالی که وزارت میراث فرهنگی از سال گذشته این طرح را متوقف کرده است، افزود: «اگر تلاشها بر اجرایی شدن مصوبه الحاق تخت جمشید به مرودشت صورت گرفته باشد قطعا تخلف است. چون شخص وزیر میراث فرهنگی سال قبل در نامه به وزیر راه و شهرسازی تاکید کرده بود که این مصوبه تا پایان بررسی وزارت میراث فرهنگی اجرایی نشود.» او تاکید کرد: مصوبه الحاق حریم تخت جمشید متوقف است و پاسخ وزارت میراث فرهنگی به شهرداری مرودشت نیز کاملا مشخص است. عرصه و حریم تخت جمشید چه در سطح ملی و چه در سطح جهانی کاملا مشخص است و امکان تغییر آنها وجود ندارد. گفتنی است، در صورت اجرایی شدن مصوبه الحاق حریم درجه دو تخت جمشید، چندین محوطه باستانی، تپههای فیروزی با قدمت دوره هخامنشی، بخشی از شهر پارسه و دهها محوطه باستانی کاوش نشده زیر فشار پیوست شهری حریم درجه دو تخت جمشید به مرودشت از بین میرود و با خطر تخریب و نابودی مواجه میشوند.
درخواست جامعه باستانشناسی ایران از رییسجمهور برای صیانت از حریم تختجمشید
جامعه باستانشناسی ایران پس از رسانهای شدن تلاش دوباره شهرداری مرودشت برای اجرایی شدن مصوبه الحاق حریم درجه دو تختجمشید به شهر مرودشت در نامهای سرگشاده به رییسجمهوری، از مسعود پزشکیان خواست شخصا برای صیانت از حریم و منظر فرهنگی تختجمشید به این پرونده ورود و دستور بررسی فوری و مستقل موضوع و توقف هرگونه اقدام اجرایی و انتشار عمومی اسناد و مصوبات را صادر کند. جامعه باستانشناسی ایران در نامه سرگشاده خود خطاب به رییس جمهور اعلام کرد: «براساس گزارش منتشر شده در پایگاه خبری «صدای میراث» در تاریخ ۲۲ شهریور ۱۴۰۵، موضوع الحاق بخشهایی از حریم درجه دو تختجمشید به محدوده شهری مرودشت و تهیه طرح کاربری شهری برای محدودهای حدود ۱۶۰ هکتار مطرح شده است، اقدامی که بنابر همان گزارش میتواند مسیر توسعه شهری را به سوی تپههای باستانی فیروزی، میدان ملل و پهنه تاریخی پارسه نزدیکتر کند و همزمان با افزایش چشمگیر ارزش اقتصادی اراضی، زمینه تشدید سوداگری زمین و فشارهای اقتصادی بر حریم این میراث جهانی را فراهم آورد.» جامعه باستانشناسی ایران تاکید کرد: «هر چند متعاقبا مدیرکل میراث فرهنگی استان فارس اعلام کرده است که این طرح متوقف و در مرحله بازنگری قرار دارد و اجازه الحاق حریم تختجمشید داده نخواهد شد، اما همین تناقض میان گزارشهای منتشر شده، مصوبات، مکاتبات و اظهارات مسوولان به تنهایی نشاندهنده ضرورت ورود فوری نهاد ریاستجمهوری، شفافسازی کامل فرآیند تصمیمگیری و انتشار عمومی اسناد و مصوبات مرتبط است.» این جامعه تخصصی اعلام کرد: «تختجمشید صرفا یک قطعه زمین در محدوده یک طرح شهری نیست که بتوان درباره آن با معیار افزایش ارزش زمین، درآمد شهری یا منافع کوتاهمدت اقتصادی تصمیم گرفت. پارسه و تختجمشید بخشی از حافظه تاریخی ایران و میراثی متعلق به نسلهای گذشته، امروز و آینده این کشور است و قرار گرفتن چنین میراثی درمعرض چانهزنیهای اداری، توسعه شهری و منافع اقتصادی باید به عنوان یک هشدار جدی در بالاترین سطح حاکمیت تلقی شود.»
جامعه باستانشناسی ایران همچنین در نامه خود خطاب به رییسجمهور پرسیده است: «اگر حفاظت از مهمترین میراث جهانی ایران در برابر سوداگری زمین، تعارض منافع و منفعتطلبی مدیریتی آسیبپذیر شود، دیگر چه تضمینی برای حفاظت از هزاران محوطه و بنای تاریخی کمتر شناخته شده در سراسر کشور باقی خواهد ماند؟» این جامعه تاکید کرد: «سوداگری پیرامون میراث فرهنگی، صرفا معامله بر سر زمین نیست، بلکه معامله بر سر حافظه تاریخی یک ملت است و هر تصمیمی که منافع مقطعی اقتصادی یا مدیریتی را بر حفاظت از آثار تاریخی مقدم بداند، درنهایت تیشه بر ریشههای تاریخی و هویتی این سرزمین میزند.»
جامعه باستانشناسی ایران، موضوع تختجمشید را در چارچوب گستردهتر وضعیت حفاظت از میراث فرهنگی کشور قرار داد و نوشت: «حفاریهای غیرمجاز و در مواردی سازمان یافته، بسیاری از محوطههای باستانی کشور را به عرصه غارت تبدیل کردهاند.»
این جامعه نسبت به اجرای برخی «پروژههای عمرانی»، «جادهسازی» و «توسعه شهری و صنعتی» بدون ارزیابیهای کافی باستانشناختی و رعایت موثر عرصه و حریم آثار هشدار داد و وضعیت تعدادی از بناها، کاروانسراها، خانهها و بافتهای تاریخی را نیز ناشی از «نبود بودجه کافی»، «ضعف نظارت»، «فقدان نگهداری مستمر» و «تصمیمات مدیریتی نادرست» دانست.
