به گزارش خبرفوری، ورود سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، به تهران در روزی که آمریکا و ایران در وضعیت “نه‌جنگ‌ونه‌صلح” اما به‌شدت پرتنش قرار دارند، یک سفر دیپلماتیک معمولی نیست. این سفر درست در لحظه‌ای انجام گرفته که از یک سو نشانه‌هایی از توقف موقت تهدید نظامی آمریکا دیده می‌شود و از سوی دیگر، گزارش‌ها از آماده‌سازی‌های نظامی و احتمال از سرگیری حملات حکایت دارد. بنابراین، پرسش اصلی این است: مسکو در این لحظه چه می‌خواهد و سفر لاوروف چه نسبتی با خطر جنگ ایران و آمریکا دارد؟
چرا اکنون؟
زمان‌بندی سفر لاوروف، مهم‌ترین بخش آن است. پیش از این، واشنگتن از یک «فرصت» محدود برای دیپلماسی سخن گفته و هم‌زمان گزینه نظامی را از میز خارج نکرده بود. در چنین شرایطی، سفر وزیر خارجه روسیه به تهران دو پیام هم‌زمان دارد: نخست اینکه مسکو می‌خواهد قبل از بسته شدن پنجره دیپلماسی، خود را به‌عنوان یک بازیگر مهم وارد ماجرا کند؛ دوم اینکه تهران و مسکو در حال هماهنگی درباره سناریوهای مختلف پس از توقف موقت تهدید هستند.
اهداف مسکو: سه لایه به‌هم‌پیوسته
الف. میانجی‌گری:
روسیه با ایران و آمریکا کانال ارتباطی دارد. لاوروف می‌کوشد مسکو را به گزینه‌ای برای مدیریت بحران تبدیل کند. این نقش، هم اعتبار جهانی روسیه را پس از فشارهای ناشی از جنگ اوکراین افزایش می‌دهد و هم در مذاکرات گسترده‌تر با واشنگتن (بر سر فروش زغال‌سنگ و همچنین، آتش بس در اوکراین) به کار می‌آید. اما باید در نظر داشت که میانجی‌گری روسیه بیشتر «مدیریت تنش» است تا «حل بحران»؛ مسکو توانایی وادار کردن هیچ‌یک از دو طرف به تغییر رفتار هسته‌ای خود را ندارد اما می‌تواند تا حدی جلوی به اوج رسیدن تنش را بگیرد.
ب. تثبیت پیوند راهبردی با ایران:
رابطه روسیه و ایران در سال‌های اخیر به سمت همکاری‌های نظامی، انرژی، لجستیک و هماهنگی سیاسی حرکت کرده است. توافق راهبردی بلندمدت دو کشور، هرچند بند “دفاع مشترک” ندارد، اما چارچوبی برای همکاری در شرایط تحریم و تهدید فراهم می‌کند. سفر لاوروف پیامی روشن برای تهران دارد: مسکو در لحظه خطر، تهران را تنها نمی‌گذارد؛ اما این همراهی، هزینه و محدودیت خود را دارد و به‌معنای ورود روسیه به جنگ یا حمایت همه‌جانبه از تهران نیست.
ج. استفاده از کارت ایران در بازی بزرگ‌تر:
ممکن است برای کرملین، پرونده ایران فقط یک پرونده منطقه‌ای نباشد؛ بخشی از رقابت گسترده‌تر با غرب باشد. هرچه روسیه در معادله ایران و آمریکا نقش بیشتری داشته باشد، در سایر پرونده‌ها نیز برگ برنده بیشتری در دست دارد. این همان «دیپلماسی دووجهی» است: نزدیک شدن به تهران برای افزایش فشار و نفوذ در برابر واشنگتن.
ارتباط سفر لاوروف با جنگ ایران و آمریکا
سفر لاوروف نه جنگ را متوقف می‌کند و نه آن را اجتناب‌ناپذیر می‌سازد؛ اما در سه سطح با آن مرتبط است:
الف. سطح نظامی-امنیتی: هماهنگی درباره دفاع هوایی، هشدارهای اطلاعاتی و سناریوهای پاسخ به حملات احتمالی. روسیه می‌تواند توان بازدارندگی ایران را تقویت کند، اما نمی‌خواهد خود را درگیر یک جنگ مستقیم با آمریکا کند.
ب. سطح دیپلماتیک: مسکو تلاش می‌کند در شورای امنیت سازمان ملل، روایت «تجاوز آمریکا و اسرائیل» را تقویت کند و فضای سیاسی را برای محدود کردن اقدام نظامی واشنگتن تغییر دهد.
ج. سطح روانی و رسانه‌ای: صرف حضور وزیر خارجه روسیه در تهران، به‌عنوان یک پیام بازدارندگی و مشروعیت‌بخشی به تهران تفسیر می‌شود و هم‌زمان به واشنگتن نشان می‌دهد که هر حمله به ایران، پیامدهای بین‌المللی گسترده‌تری دارد.
ابتکار هسته‌ای؛ تفسیر متفاوت علی قلهکی
علی قلهکی، فعال رسانه‌ای اصولگرا و از چهره‌های نزدیک به محافل امنیتی، تفسیر متفاوتی از سفر لاوروف ارائه می‌دهد. او این سفر را عمدتاً یک ابتکار هسته‌ای می‌بیند، نه صرفاً یک تلاش دیپلماتیک برای کاهش تنش. به ادعای قلهکی، سفر لاوروف نشانه شکل‌گیری تفاهم‌های اولیه میان ایران، روسیه و آمریکا درباره اورانیوم غنی‌شده ۶۰ درصدی است.
قلهکی مدعی است روسیه در حال پیشبرد طرحی برای تعیین تکلیف حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصدی ایران است و توانسته تهران و واشنگتن را تا حدی با این پیشنهاد همراه کند. او این سفر را بازگشت به پیشنهاد علی لاریجانی (در زمان دبیری شورای عالی امنیت ملی) برای تهیه چارچوبی پیرامون اورانیوم ۶۰ درصد می‌داند.
معلوم نیست علت سفر لاوروف به تهران چیست و او چه گفتگوهایی با سران کشورمان داشته است. با این‌حال، آنچه مشخص است این است که این سفر می‌تواند بر تحولات آتی در جبهه جنگ ایران و آمریکا و اسرائیل و مذاکرات تهران – واشنگتن تاثیر بگذارد.
