به گزارش خبرنگار نگین حاشیه،
آمارهای سازمان حفاظت محیط زیست نشان میدهد کانون آتشسوزی در مناطق چهارگانه کشور طی یک سال جابهجا شده و در حالی که کرمانشاه سال گذشته در صدر استانهای درگیر حریق قرار داشت، امسال فارس با فاصلهای چشمگیر رتبه نخست را به خود اختصاص داده است؛ همزمان منابع طبیعی اعلام کرده ۹۵ درصد آتشسوزیهای جنگلی عامل انسانی دارند و کمبود تجهیزات و نیروی آموزشدیده همچنان یکی از چالشهای اصلی مهار حریق است.
سال ۱۴۰۴ تا میانه تیرماه کرمانشاه با ثبت ۵۴۱۹ هکتار آتشسوزی در مناطق چهارگانه، بیشترین وسعت حریق را داشت و پس از آن فارس با ۳۳۶۸ هکتار، لرستان با ۳۱۱۲ هکتار و خوزستان با ۱۰۰۳ هکتار قرار گرفتند. به ترتیب ۴۰.۷، ۲۵.۳، ۲۳.۴ و ۷.۵ درصد آتشسوزیهای مناطق چهارگانه در این چهار استان رخ داده است.
اما در سال جاری نقشه حریق تغییر کرده است؛ فارس با ۱۳۸۲ هکتار در صدر قرار دارد، کهگیلویه و بویراحمد با ۱۹۰ هکتار دوم است و کرمانشاه با ۵۱ هکتار و چهارمحال و بختیاری با ۲۱ هکتار در رتبههای بعدی قرار دارند. به این ترتیب ۸۴ درصد آتشسوزیهای ثبتشده در مناطق چهارگانه در فارس رخ داده است.
در سه ماهه نخست سال جاری نیز از ۶۲ نقطه آتش شناسایی شده، محدوده حریق ۱۴ منطقه و عرصه سوخته ۱۳۶۶ هکتار بوده است. دادههای ماهوارهای فارس را با ۱۱۱۲ هکتار در رتبه نخست، کهگیلویه و بویراحمد را با ۱۹۰ هکتار در رتبه دوم و کرمانشاه و چهارمحال و بختیاری را به ترتیب با ۴۳ و ۲۱ هکتار در رتبههای بعدی نشان میدهد.
در میان مناطق حفاظتشده، «ماله گاله» فارس با ۷۵۷ هکتار بیشترین وسعت حریق را از ابتدای سال تا ۱۵ تیر داشته است. پس از آن «ارژن و پریشان» فارس با ۴۶۴ هکتار و «کوه دیل» کهگیلویه و بویراحمد با ۱۷۲ هکتار قرار گرفتهاند.
زاگرس؛ در معرض بیشترین خطر
بر اساس ارزیابیهای انجامشده، ایلام با احتمال ۹۸ درصد وقوع آتشسوزی در وضعیت بسیار پرخطر قرار دارد. برخی مناطق کرمانشاه و لرستان نیز خطر بالایی دارند و در پیشبینی بلندمدت ششماهه، لرستان و چهارمحال و بختیاری در گروه استانهای بسیار پرخطر قرار گرفتهاند. کهگیلویه و بویراحمد، فارس و کردستان نیز پرخطر ارزیابی شدهاند.
در این میان، منابع طبیعی تأکید دارد که از اواسط فروردین تا اواسط مهر، زاگرس و منطقه ایرانی ـ تورانی در فصل پرخطر حریق قرار دارند و جنگلهای هیرکانی نیز عمدتاً از اواسط پاییز تا میانه زمستان با خطر آتشسوزی مواجهاند.
۹۵ درصد آتشسوزیها انسانی است
یکی از مهمترین نکات مطرحشده از سوی سازمان منابع طبیعی، نقش پررنگ انسان در ایجاد حریق است. به گفته مهرداد اکبریان – مدیرکل دفتر حفاظت و حمایت سازمان منابع طبیعی – حدود ۹۵ درصد عامل آتشسوزیهای جنگلی در ایران انسانی است؛ بخشی عمدی و بخش قابل توجهی نیز ناشی از بیاحتیاطی است.
رها کردن تهسیگار، بطری و شیشه در طبیعت، روشن کردن آتش در مناطق جنگلی همچنین سوزاندن بقایای کشاورزی از جمله عواملی است که میتواند آتش را به جنگلها و مراتع بکشاند.
در مناطق جنوبی کشور نیز سوزاندن کاه و کلش پس از برداشت محصول برای آمادهسازی زمین جهت کشت دوم، یکی از عوامل مهم حریق اعلام شده است. سازمان حفاظت محیط زیست هشدار داده است که در صورت نبود مجوز وزارت جهاد کشاورزی، مأموران یگان حفاظت میتوانند بر اساس ماده ۳۱ قانون هوای پاک با متخلفان برخورد و آنان را به مراجع قضایی معرفی کنند.
جنگلهای ایران «خودسوزی» نمیکنند
برخلاف برخی تصورات، منابع طبیعی اعلام کرده است که جنگلهای ایران بهطور معمول خودبهخود آتش نمیگیرند. گونههای جنگلی کشور بهویژه گونههای پهنبرگ، مقاومت بالایی در برابر حریق دارند و عامل اصلی وقوع آتشسوزی، انسان است.
به گفته اکبریان، عامل طبیعی اصلی وقوع حریق در جنگلهای ایران صاعقه است و «گرمباد» نیز میتواند شرایط وقوع آتش را در جنگلهای گیلان و گلستان مستعدتر کند.
۲۰ هزار ساعت آموزش؛ تشکیل گروههای واکنش سریع مردمی
منابع طبیعی برای کاهش نقش عامل انسانی، امسال حدود ۲۰ هزار ساعت آموزش مردمی و سازمانی ارائه کرده که بخش عمده آن برای کشاورزان و عشایر بوده است.
همچنین واحدهای «دهیار ـ جنگلبان» تشکیل شده و قرار است داوطلبان محلی پس از ثبتنام، آموزش، تجهیز و حضور در مانورها، در صورت نیاز به عنوان نیروهای واکنش سریع مردمی وارد عملیات شوند.
منابع طبیعی تأکید کرده است که حضور افراد آموزشندیده در عملیات اطفای حریق میتواند جان آنها را به خطر بیندازد و علاقهمندان به طبیعت باید پیش از ورود به عملیات واقعی، مسیر آموزش و تجهیز را طی کنند.
۳۰ میلیارد تومان برای تجهیزات کل کشور؛ نیازها چندین برابر است
یکی از جدیترین چالشهای اطفای حریق، کمبود اعتبار و تجهیزات است. اعتبار سال گذشته منابع طبیعی برای خرید تجهیزات اطفای حریق در کل کشور حدود ۳۰ میلیارد تومان اعلام شده، در حالی که تنها تجهیز ۱۰۰ نیروی مردمی در منطقه «کوهمره سرخی» فارس به حدود ۱۴ میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد.
با وجود محدودیت منابع، اقدامات جدیدی نیز انجام شده است؛ از جمله طراحی آتشکوب دومنظوره سبک، توزیع هزاران آتشکوب و ماسک ضدحریق، تأمین کولههای آبپاش برقی و برنامهریزی برای خرید لباس و پوتین مقاوم به حرارت.
تعمیر تجهیزات به جای خرید؛ ۲۴ میلیارد تومان تجهیزات با ۳.۷ میلیارد تومان احیا شد
به دلیل محدودیتهای واردات و افزایش قیمت تجهیزات، منابع طبیعی امسال تمرکز ویژهای بر تعمیر تجهیزات موجود گذاشته است. تاکنون ۳۰۰ دستگاه دمنده و ۲۰ دستگاه پتروفایر تعمیر شده است.
بر اساس اعلام این سازمان، ارزش ۳۰۰ دستگاه دمنده تعمیرشده حدود ۲۴ میلیارد تومان و ارزش ۱۵ دستگاه پتروفایر حدود ۶۰ میلیارد تومان است، در حالی که برای تعمیر این تجهیزات حدود ۳ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان هزینه شده است.
پایش حریق؛ از پیشبینی چهارروزه تا دوربینهای با برد ۶۰ کیلومتر
منابع طبیعی اعلام کرده است که در زمینه پیشبینی و کشف حریق، سامانهای در اختیار دارد که هر چهار روز نقاط مستعد آتشسوزی را پیشبینی میکند. کشف و اطلاعرسانی حریق نیز بین سه تا شش ساعت زمان میبرد.
همچنین نصب دوربینهای پایش تصویری در حدود ۱۵ استان و ۳۰ سایت در دستور کار قرار گرفته است. این دوربینها میتوانند تا شعاع حدود ۶۰ کیلومتر را پایش کنند و علاوه بر حریق، تخریب منابع طبیعی را نیز رصد کنند.
حریق تمام میشود، اما کار منابع طبیعی نه
پس از خاموش شدن آتش در عرصههای طبیعی نیز عملیات پایان نمییابد. به گفته منابع طبیعی، نیروها باید دستکم ۴۸ ساعت در عرصه باقی بمانند تا از شعلهور شدن مجدد آتش جلوگیری کنند. پس از آن نیز عرصه آسیبدیده باید حدود یک سال قرق شود تا امکان استراحت و بازسازی طبیعی آن فراهم شود و در سال بعد اقدامات احیایی انجام گیرد.
با این حال، در شرایطی که زاگرس از اواسط بهار تا میانه پاییز در معرض خطر حریق قرار دارد و استانهایی مانند فارس، لرستان، کهگیلویه و بویراحمد و چهارمحال و بختیاری در کانون خطر قرار گرفتهاند، به نظر میرسد مقابله با آتش تنها با خاموش کردن شعلهها ممکن نیست؛ پیشگیری، آموزش، تجهیز نیروهای محلی و تأمین اعتبار، حلقههایی هستند که نبود هر یک میتواند یک جرقه کوچک را به حریقی گسترده در جنگلها و مراتع تبدیل کند.
