رایزن فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در مسکو در این آیین که با حضور رئیس موزه هنرهای ملل شرق و مقاماتی از وزارت فرهنگ روسیه برگزار شد، از این آثار نقاشی به عنوان «شاهکار بیبدیل» از نقاشی دوره قاجار یاد کرد.
عبدالرضا راشد افزود: این رویداد، تنها یک نمایشگاه هنری ساده نیست؛ بلکه گشودن پنجرهای رو به اعماق تاریخ، هویت و اصالت فرهنگ ایرانی در قرن نوزدهم است و همانند سفری در دل تاریخ مشترک فرهنگی ایران و روسیه است.
رایزن فرهنگی ایران در روسیه خاطرنشان کرد: این چهار اثر که امروز پیش روی ماست، راویان صادق روزگاری هستند که در آن، رنگها، فرمها و خطوط، فراتر از زیباییشناسی محض، وظیفه حفظ حافظه جمعی یک ملت را بر عهده داشتند.
وی ادامه داد: هنر قاجار، با ترکیب سنتهای اصیل ایرانی و نوآوریهای برخاسته از تعاملات بینالمللی، فصلی درخشان از هویت اسلامی-ایرانی ماست. ما عمیقاً باور داریم که حفاظت از این گنجینهها، پاسداری از حافظه جمعی بشریت است.
راشد گفت: جمهوری اسلامی ایران همواره بر این باور است که صیانت از میراث هنری گذشته و حمایت از خلاقیت هنرمندان معاصر، وظیفهای راهبردی برای حفظ اصالت ملی در جهان معاصر است؛ از این رو همواره از توسعه روابط فرهنگی، موزهای و پژوهشی با فدراسیون روسیه استقبال میکند.
بنا بر اعلام رایزن فرهنگی ایران در مسکو، ماکسیم گورکی نویسنده و شاعر شهیر روس و دوران شوروی سابق پیشتر این آثار را با درایت و نگاه فرهنگی خود خریداری کرد تا امروز به عنوان میراثی مشترک برای بشریت پایدار بماند.
وی در این باره گفت: این امر، گواهی روشن بر این حقیقت است که دیپلماسی حقیقی، نه در پشت درهای بسته سیاسی، بلکه در تالارهای هنر و از طریق احترام متقابل به میراث فرهنگی ملتها تجلی مییابد.
در بخش دیگری از این آیین، الکساندر سدوف مدیرکل موزه دولتی هنرهای ملل شرق مسکو، آثار هنری ایران را در طول تاریخ کمنظیر توصیف کرد.
سدوف، با تمجید از پیشینه غنی فرهنگی ایران گفت: «آثار هنری ایرانی به اندازهای جالب و شگفتانگیز هستند که هر بینندهای را مجذوب خود میکنند. ایران همواره کشور بزرگی در خلق آثار هنری بوده و هنرمندان آن از گذشته تا به امروز، از جایگاه ویژهای برخوردار بودهاند.»
وی در ادامه با تشکر از تلاشها و همکاریهای رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در برگزاری این رویداد افزود: «این نمایشگاه ارزشمند از دو منظر برای ما حائز اهمیت است؛ نخست آنکه آثار هنری دوره قاجار که در اینجا به نمایش درآمده بسیار گرانبها هستند و دوم اینکه شخصیت نگهداریکننده این آثار، یعنی ماکسیم گورکی، خود از بزرگترین و مهمترین چهرههای تاریخ ادبیات روسیه به شمار میرود.»
رئیس موزه ملل شرق مسکو با اشاره به جزئیات این رویداد تشریح کرد: در این نمایشگاه چهار اثر برجسته از آثار دوره قاجار به معرض دید عموم گذاشته شده است که قدمت آنها به بیش از ۱۵۰ سال پیش بازمیگردد. این شاهکارهای هنری در گذشته توسط ماکسیم گورکی در روسیه خریداری شده و در تمام این سالها به خوبی محافظت شدهاند تا امروز در این رویداد رونمایی شوند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: «خوشبختانه روابط فرهنگی بسیار خوبی بین دو کشور ایران و روسیه برقرار است و باید این روابط سنتی و دیرینه، با اتکا به برگزاری این قبیل نمایشگاههای مشترک، بیش از پیش تعمیق و توسعه پیدا کند.»
نماینده بخش موزهها وزارت فرهنگ روسیه نیز در این آیین بر اهمیت توسعه مناسبات فرهنگی دو کشور تاکید کرد.
در این آیین اعلام شد که ماکسیم گورکی، این نقاشیها را در حراجی که در اواخر دهه ۱۹۲۰ و اوایل دهه ۱۹۳۰ در سفارت ایران در مسکو برگزار شد، خریداری کرده بود.
این آثار در محل زندگی او، عمارت معروف ریابوشینسکی در مسکو نگهداری میشدند و نسل به نسل در میان نوادگان وی دست به دست شده بودند.
بنا بر اعلام موزه ملل شرق، این نقاشیها مرمت خواهند شد و پس از آن در بخش نمایشگاه دائمی هنر ایران در این موزه به نمایش در خواهند آمد.
پیشتر والنتینا خداسویچ هنرمند روس در کتاب خاطرات خود درباره این آثار نوشته است: من اغلب آقای گورکی را میدیدم که از اتاق غذاخوری عبور میکرد و این نقاشیها را تحسین میکرد. او همیشه آنها را به کسانی که به دیدارش میآمدند نشان میداد و هرگز از تحسین خالقان این آثار دست بر نمیداشت.
در این آیین اعلام شد که سبک نقاشی هنرمندان ایرانی در دوره قاجار به عنوان بخشی از هنر اسلامی، تکنیکها و روشهای نقاشی غربی را با سنتها و سلیقههای بومی ترکیب میکند.
به گفته ماریا کولاند مسئول نمایشگاه و رئیس بخش هنر مردمان خاورمیانه و خاورمیانه، آسیای جنوبی و مرکزی موزه ملل شرق، یکی از آثار به نمایش درآمده در این موزه با عنوان «زوج جوان» – به یادگار مانده از اواخر قرن ۱۸ یا اوایل قرن ۱۹ میلادی- ممکن است اثری مکمل نقاشی معروف «معشوق» در موزه ارمیتاژ در سنپترزبورگ باشد.
کولاند خاطرنشان کرد: دو نقاشی دیگر که قدمت آنها به دهههای اول قرن نوزدهم برمیگردد که هر دو نقاشی بدون شک از سطح بالای هنری برخوردارند و مانند نقاشی اول، به وضوح توسط هنرمندان درباری خلق شدهاند که آثارشان با مهارت بالا و سبک متمایزشان متمایز میشد.
وی افزود: نقاشی چهارم با عنوان «سیاوش در دربار افراسیاب»، به دورهای جدیدتر برمیگردد و به گفته کارشناسان، نمونهای از «نقاشی قهوهخانهای» است که به عنوان وسایل صحنه توسط نقالان حماسهها و داستانهای مذهبی در طول اجراها استفاده میشد.
در این نمایشگاه که تا پنجم مهرماه ۱۴۰۵ در موزه ملل شرق مسکو به روی علاقهمندان باز است، توضیحات کاملی درباره مجموعه نقاشی ایرانی قرن نوزدهم میلادی ارائه شده است.
