در پاسخ به تشدید تنشها و محاصره دریایی، عربستان سعودی یک ائتلاف نظامی دریایی چندملیتی را برای حفاظت از کشتیرانی در دریای سرخ، بابالمندب و خلیج عدن تشکیل داده است.
این اقدام پاسخی مستقیم به انسداد تنگه هرمز از سوی ایران و متعاقب آن، اعلام محاصره دریایی علیه کشتیهای سعودی توسط انصارالله یمن (متحد ایران) است.
هدف اصلی این ائتلاف که بهعنوان یک ابتکار دفاعی و با ماهیت «صرفاً دفاعی» ادعا شده، مقابله با تهدیدات فزاینده علیه امنیت دریانوردی، حفاظت از آزادی کشتیرانی و تأمین امنیت مسیرهای تجاری و خطوط تأمین انرژی در منطقه است.
عربستان سعودی بهعنوان کشور بنیانگذار و رهبر ائتلاف، مقر دائمی آن را در خاک خود میزبانی خواهد کرد.
در نشستی با حضور نمایندگان ۴۳ کشور، ۱۴ کشور طی بیانیهای مشترک حمایت خود را از این ائتلاف اعلام کردند. از جمله این کشورها میتوان به پاکستان، ترکیه، مصر، اردن، کویت، بحرین، قطر، یمن (دولت مورد حمایت ریاض)، سودان، جیبوتی، نیجریه، بنگلادش و سومالی اشاره کرد.
فعالیتهای ائتلاف شامل همکاری در زمینه اشتراک اطلاعات، انجام تمرینات نظامی و عملیاتهای دریایی خواهد بود.
در این راستا، وزارت دفاع عربستان در بیانیهای ادعا کرده بود این وزارتخانه روز پنجشنبه برابر با ۳۰ جولای ۲۰۲۶ (۸ مرداد ۱۴۰۵)، میزبان نشستی از روسای ستاد کل، نمایندگان کشورهای برادر و دوست و نمایندگان اتحادیه اروپا در عربستان بود تا در مورد ابتکار کشور برای ایجاد ائتلاف دفاع دریایی چندملیتی بحث و گفتوگو کنند.
در بیانیه وزارت دفاع عربستان ادعا شده است که این ابتکار در چارچوب تلاشهایی است که با هدف تقویت امنیت دریایی، حفاظت از گذرگاههای دریایی بینالمللی و مقابله با تهدیداتی که حمل و نقل دریایی و تجارت جهانی را هدف قرار میدهند، ارائه شد.
بر اساس ادعای وزارت دفاع عربستان، شرکتکنندگان در مورد پیشنویس منشور ائتلاف دفاع دریایی چندملیتی، اسناد مرجع، ساختار سازمانی، ترتیبات فرماندهی و کنترل، سازوکارهای عملیاتی و برنامههای کار آینده (مراحل آینده) که ایجاد یک چارچوب کاربردی موثر که توسعه همکاری دفاع دریایی بین کشورهای شرکتکننده را تضمین میکند و با تهدیدات دریایی مشترک در تنگه باب المندب، دریای سرخ و خلیج عدن مقابله میکند، بحث و تبادل نظر کردند.
وزارت دفاع عربستان ادعا کرده است، ائتلاف دفاع دریایی چندملیتی، یک ابتکار دفاع بینالمللی باز است که از همه کشورهایی که اهداف و اصول مشترکی با آن دارند.
با وجود دعوت از حدود ۵۰ کشور، بسیاری از متحدان غربی، از جمله ایالات متحده، با احتیاط برخورد کردهاند و پیش از پیوستن، خواستار درک دقیقتر از تعهدات و سازوکارهای ائتلاف هستند.
بهعلاوه، پیشینه تلاشهای مشابه بینالمللی در دهه گذشته که نتوانست بهطور کامل تهدید انصارالله یمن را مهار کند، بر موفقیتآمیز بودن این ابتکار سایه انداخته است.
انصارالله که کنترل بخش بزرگی از سواحل دریای سرخ یمن را در اختیار دارند، توانایی خود را در هدفگیری کشتیها در این آبراه استراتژیک با وجود حملات هوایی و دریایی قبلی قدرتمندترین کشورهای جهان، به اثبات رساندهاند. مقابله با این گروه که از حمایت ایران نیز برخوردار است، یک چالش نظامی و لجستیکی پیچیده است.
اهمیت این ائتلاف برای عربستان حیاتی است، زیرا با بستهشدن تنگه هرمز، دریای سرخ به مسیر اصلی صادرات نفت این کشور تبدیل شده است و هرگونه اختلال در آن به معنای ضربهای شدید به اقتصاد آن است.
این وابستگی شدید ممکن است باعث شود عربستان دست به اقدامات نظامی خطرناکتری بزند، از جمله شایعاتی درباره آمادهسازی برای یک تهاجم زمینی در یمن.
تشکیل این ائتلاف دریایی، بهطور حتم بر پویایی تنشها با ایران تأثیر خواهد گذاشت و میتواند آن را تشدید کند، هرچند هدف آن صرفاً دفاعی اعلام شده است.
این اقدام به معنای رویارویی مستقیم عربستان و متحدانش با نیروهای مورد حمایت ایران در منطقه و در جبههای جدید (دریای سرخ) است. در شرایطی که درگیری مستقیم آمریکا و ایران در جبهههای دیگر (مانند عراق) در جریان است، این اقدام میتواند دامنه جنگ منطقهای را بیشتر گسترش دهد.
عربستان همزمان با تشکیل این ائتلاف، حملات هوایی به مواضع حوثیها در یمن انجام داده و برای اولین بار در این جنگ، بهطور علنی در حملات مشترکی با آمریکا علیه نیروهای تحت حمایت ایران در عراق شرکت کرده است.
این اقدامات نشاندهنده عزم ریاض برای پاسخگویی به تهدیدات و خروج از وضعیت انفعالی است، اما این رویکرد تهاجمیتر، ریسک درگیرشدن مستقیمتر با ایران و متحدانش را به همراه دارد.
با توجه به اینکه ایران نیز حملاتی را علیه اهداف مرتبط با آمریکا در اردن، کویت و بحرین انجام داده است، تنش در کل منطقه در حال افزایش است.
جالب توجه است که در حالی که اکثر کشورهای شورای همکاری خلیجفارس از این ائتلاف حمایت کردهاند، عمان و امارات متحده عربی در میان امضاکنندگان بیانیه اولیه حضور ندارند.
این مسئله، بار دیگر نشاندهنده عدم یکپارچگی کامل در رویکرد کشورهای عرب حاشیه خلیجفارس در قبال چالشهای امنیتی ناشی از ایران و بحران منطقهای است.
در این راستا سایت تحلیلی «نیو عرب» نوشته است «عمدتاً به دلیل موقعیت جغرافیایی در معرض خطر و ابهام موجود در مورد تعهدات مندرج در تفاهمنامه اسلامآباد، کشورهای شورای همکاری خلیجفارس خود را در موقعیتی استراتژیک بهشدت محدود یافتهاند.
این پادشاهیهای عرب که در مجاورت ایران و در برد موشکها و پهپادهای ایران و حوثیها قرار دارند، نمیتوانند خود را از این خصومتهایی که مستقیماً بر امنیت ملی، اقتصاد و زیرساختهای حیاتیشان تأثیر میگذارد، دور نگه دارند.
در عین حال، ابهام تضمینهای امنیتی خارجی، آنها را بدون چارچوبی روشن برای بازدارندگی از حملات آینده یا مدیریت تشدید تنش رها کرده است. کشورهای شورای همکاری خلیجفارس اکنون باید اهداف متعدد و اغلب متضادی را دنبال کنند: تقویت بازدارندگی در برابر ایران و همپیمانانش، حفاظت از زیرساختهای حیاتی انرژی و دریایی، حفظ اعتماد اقتصادی و پرهیز از اقداماتی که میتواند به درگیری منطقهای گستردهتری دامن بزند.
بنابراین، معضل آنها هم فوری است و هم ساختاری، زیرا هر تلاشی برای نشان دادن قاطعیت، خطر تشدید بیشتر را دارد.»
