شهریه مدارس ممنوع است اما اجباری
به گزارش خبرنگار پورسینانیوز، موضوع تأمین بودجه مدارس دولتی و میزان سرانه اختصاصیافته به هر دانشآموز، یکی از مسائل مهم نظام آموزشوپرورش است. کمبود اعتبارات مدارس در سالهای گذشته، بارها بهعنوان یکی از عوامل ایجاد فشار مالی بر مدیران مدارس و خانوادهها مطرح شده است؛ موضوعی که به گفته احسان عظیمیراد، سخنگوی کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، نیازمند اصلاح جدی در شیوه بودجهریزی و مدیریت منابع آموزشوپرورش است.
عظیمیراد در گفتوگو با پورسینانیوز اظهار کرد: آموزش در مدارس دولتی باید رایگان باشد، اما مدیران مدارس به دلیل کسری بودجه و تأمیننشدن هزینههای ضروری، در برخی موارد مجبور به دریافت مبالغی از دانشآموزان میشوند.
کمبود بودجه؛ چالش اصلی مدارس دولتی
مدارس دولتی برای اداره امور روزمره خود با هزینههای مختلفی مواجه هستند. هزینههای جاری، نگهداری ساختمان، تعمیر تجهیزات، تأمین برخی اقلام مصرفی و رسیدگی به نیازهای فوری مدرسه، از جمله مواردی است که مدیران باید برای آن منابع مالی در اختیار داشته باشند.
با این حال، اگر بودجه کافی و بهموقع به مدارس اختصاص پیدا نکند، مدیریت مدرسه با دشواری روبهرو میشود. در چنین شرایطی، ممکن است برخی مدارس برای تأمین هزینههای ضروری، از خانوادهها درخواست کمک مالی کنند؛ اقدامی که به گفته سخنگوی کمیسیون آموزش مجلس، با اصل رایگانبودن آموزش در مدارس دولتی در تعارض قرار میگیرد.
البته دریافت کمکهای داوطلبانه از سوی خانوادهها با مطالبه اجباری تفاوت دارد. خانوادهها نباید برای ثبتنام، ادامه تحصیل یا دریافت خدمات آموزشی، تحت فشار مالی قرار بگیرند. تأمین هزینههای اصلی آموزش عمومی بر عهده دولت است و مدارس دولتی باید بتوانند بدون وابستگی به پرداختهای اجباری، امور خود را مدیریت کنند.
سرانه دانشآموزی کمتر از ۲۵۰ هزار تومان بود
سخنگوی کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس با اشاره به وضعیت بودجه مدارس در سال گذشته گفت: بودجه اختصاصیافته به هر دانشآموز کمتر از ۲۵۰ هزار تومان بود؛ در حالی که این رقم باید به یک میلیون تومان میرسید.
این اظهارنظر نشان میدهد میان منابع مورد نیاز مدارس و اعتبارات اختصاصیافته، فاصله قابل توجهی وجود دارد. سرانه دانشآموزی، یکی از شاخصهای مهم برای بررسی میزان حمایت مالی دولت از مدارس است. هرچه این سرانه متناسبتر با هزینههای واقعی مدرسه تعیین و پرداخت شود، مدیران مدارس نیز امکان بیشتری برای برنامهریزی و اداره بهتر امور خواهند داشت.
کاهش ارزش واقعی اعتبارات در برابر افزایش هزینههای جاری، یکی از مسائلی است که میتواند قدرت خرید مدارس را کاهش دهد. مبلغی که در یک سال برای تأمین بخشی از نیازهای مدرسه تعیین میشود، ممکن است در سال بعد پاسخگوی همان هزینهها نباشد. به همین دلیل، بودجه مدارس باید بر اساس هزینههای واقعی و شرایط اقتصادی روز محاسبه شود و صرفاً افزایش اسمی اعتبارات نمیتواند مشکلات موجود را برطرف کند.
تأکید بر افزایش سرانه مدارس
بر اساس اظهارات عظیمیراد، سرانه اختصاصیافته به هر دانشآموز باید تا یک میلیون تومان افزایش پیدا کند. تحقق چنین هدفی میتواند بخشی از مشکلات مالی مدارس را کاهش دهد؛ البته افزایش اعتبار زمانی مؤثر خواهد بود که منابع مالی بهموقع، شفاف و بهصورت مستقیم در اختیار مدارس قرار گیرد.
مدیران مدارس برای تصمیمگیری درباره هزینههای ضروری، به منابع قابل دسترس نیاز دارند. اگر بودجه با تأخیر پرداخت شود یا اختیار هزینهکرد آن محدود باشد، حتی افزایش اعتبار نیز ممکن است تأثیر مورد انتظار را نداشته باشد. بنابراین، در کنار افزایش سرانه دانشآموزی، باید سازوکار تخصیص و نظارت بر منابع نیز اصلاح شود.
انتقاد از ضعف مدیریت در آموزشوپرورش
سخنگوی کمیسیون آموزش مجلس، ریشه اصلی مشکلات موجود را ضعف مدیریت در وزارت آموزشوپرورش دانست و گفت: حتی مبالغ اندکی که به این وزارتخانه اختصاص مییابد، به دلیل اسراف بهدرستی هزینه نمیشود.
این دیدگاه نشان میدهد مسئله مدارس دولتی تنها به میزان بودجه اختصاصیافته محدود نیست و نحوه مدیریت منابع نیز اهمیت زیادی دارد. استفاده صحیح از اعتبارات، کاهش هزینههای غیرضروری، اولویتدادن به نیازهای آموزشی و توزیع عادلانه منابع میان مدارس، از جمله اقداماتی است که میتواند اثرگذاری بودجه آموزشوپرورش را افزایش دهد.
مدیریت منابع در نظام آموزشی باید به گونهای باشد که سهم بیشتری از اعتبارات به مدرسه، معلم و دانشآموز اختصاص پیدا کند. هرگونه هزینهکرد غیرضروری یا تصمیمگیری بدون اولویتبندی میتواند منابع محدود آموزشوپرورش را کاهش دهد و در نهایت، فشار بیشتری بر مدارس و خانوادهها وارد کند.
بودجه بیشتر است، اما مدیریت اهمیت دارد
عظیمیراد با اشاره به وضعیت بودجه امسال آموزشوپرورش گفت: بودجه این وزارتخانه نسبت به سالهای گذشته بهتر شده است، اما مدیریت صحیح همین بودجه نیز اهمیت دارد.
افزایش بودجه میتواند فرصت مناسبی برای جبران بخشی از کمبودهای مدارس ایجاد کند، اما بهتنهایی تضمینکننده حل مشکلات نیست. اگر منابع جدید بدون برنامهریزی دقیق هزینه شود، ممکن است بخش مهمی از نیازهای واقعی مدارس همچنان بیپاسخ بماند.
برای استفاده مؤثر از بودجه، لازم است نیازهای مدارس در سطح مناطق و شهرهای مختلف بهصورت دقیق شناسایی شود. همه مدارس شرایط یکسانی ندارند و مدارس مناطق کمبرخوردار ممکن است با مشکلات بیشتری در زمینه ساختمان، تجهیزات، نیروی انسانی و امکانات آموزشی مواجه باشند. بنابراین، توزیع منابع باید علاوه بر تعداد دانشآموزان، بر اساس میزان نیاز هر مدرسه نیز انجام شود.
ضرورت شفافیت در هزینهکرد اعتبارات
یکی از راهکارهای مهم برای افزایش اعتماد عمومی، انتشار گزارشهای شفاف از نحوه هزینهکرد بودجه آموزشوپرورش است. خانوادهها، معلمان و مدیران مدارس باید بدانند منابع اختصاصیافته به آموزشوپرورش در چه بخشهایی هزینه میشود و چه میزان از آن به مدارس میرسد.
شفافیت مالی میتواند از هزینهکردهای غیرضروری جلوگیری کند و امکان نظارت دقیقتر را فراهم سازد. همچنین، اعلام میزان سرانه اختصاصیافته به هر دانشآموز، زمان پرداخت اعتبارات و سهم هر مدرسه از بودجه، به روشنشدن وضعیت مالی مدارس کمک خواهد کرد.
در صورتی که منابع مالی به اندازه کافی و در زمان مناسب به مدارس برسد، مدیران کمتر ناچار خواهند بود برای تأمین هزینههای جاری به خانوادهها مراجعه کنند. این موضوع میتواند از ایجاد فشار مالی بر والدین جلوگیری کند و اصل رایگانبودن آموزش در مدارس دولتی را بهتر محقق سازد.
رایگانبودن آموزش؛ حق دانشآموزان
آموزش رایگان در مدارس دولتی، یکی از اصول مهم دسترسی برابر به فرصتهای آموزشی است. خانوادهها نباید به دلیل وضعیت اقتصادی، در دسترسی فرزندان خود به آموزش عمومی با مشکل مواجه شوند.
هرگونه کمبود بودجه در مدارس، در صورت انتقال به خانوادهها، میتواند آثار متفاوتی بر دانشآموزان داشته باشد. خانوادههایی که توان مالی بیشتری دارند، ممکن است بتوانند بخشی از نیازهای مدرسه را تأمین کنند، اما خانوادههای کمبرخوردار در شرایط دشوارتری قرار میگیرند. به همین دلیل، تأمین بودجه مدارس باید بهگونهای باشد که کیفیت آموزش و امکانات مدرسه به توان مالی خانوادهها وابسته نشود.
اظهارات سخنگوی کمیسیون آموزش مجلس درباره ضرورت افزایش سرانه دانشآموزی، بر همین ضرورت تأکید دارد. افزایش اعتبارات، اصلاح مدیریت و توزیع عادلانه منابع میتواند گام مهمی برای کاهش فاصله آموزشی میان مدارس و حمایت از خانوادهها باشد.
جمعبندی
احسان عظیمیراد، سخنگوی کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، با اشاره به مشکلات مالی مدارس دولتی گفت: آموزش در این مدارس باید رایگان باشد، اما کسری بودجه موجب شده است برخی مدیران برای تأمین هزینههای ضروری، از دانشآموزان و خانوادهها درخواست مبالغی داشته باشند.
به گفته او، سرانه اختصاصیافته به هر دانشآموز در سال گذشته کمتر از ۲۵۰ هزار تومان بود؛ در حالی که این رقم باید به یک میلیون تومان میرسید. عظیمیراد همچنین ضعف مدیریت و اسراف در هزینهکرد منابع را از ریشههای اصلی مشکلات آموزشوپرورش دانست.
او با بیان اینکه بودجه امسال وزارت آموزشوپرورش نسبت به سالهای گذشته وضعیت بهتری دارد، تأکید کرد: مدیریت صحیح منابع و هزینهکرد هدفمند بودجه، به اندازه افزایش اعتبارات اهمیت دارد.
