به گزارش خبرنگار نگین حاشیه،
دونالد ترامپ روز جمعه ۱۸ سپتامبر اعلام کرد آمریکا، دانمارک و گرینلند به توافقی جدید درباره امنیت این جزیره رسیدهاند؛ توافقی که به گفته رئیسجمهور آمریکا، به واشنگتن «کنترل دائمی امنیت و سایر نیازهای دفاعی» گرینلند را میدهد.
با این حال، برخلاف خواسته اولیه ترامپ، حاکمیت گرینلند به آمریکا منتقل نمیشود و دانمارک همچنان حاکمیت خود بر این قلمرو خودمختار را حفظ خواهد کرد. رهبران دانمارک و گرینلند نیز بر حاکمیت دانمارک و حق مردم گرینلند برای تعیین سرنوشت خود تأکید کردهاند.
آمریکا دقیقاً چه چیزی به دست آورده است؟
جزئیات کامل توافق هنوز منتشر نشده، اما مقامهای آمریکایی میگویند واشنگتن دسترسی دائمی، حق استقرار و حق پرواز نظامی بر فراز گرینلند را خواهد داشت و میتواند در صورت نیاز تأسیسات نظامی جدیدی ایجاد کند. بر اساس توضیحات دولت آمریکا، این کشور برای ایجاد تأسیسات جدید نیازمند موافقت جداگانه دانمارک و گرینلند نخواهد بود، هرچند با آنها مشورت خواهد کرد. همچنین قرار است روسیه، چین و دیگر کشورهای خارج از ناتو امکان ایجاد پایگاه یا حضور نظامی در گرینلند را نداشته باشند و سرمایهگذاریهای حساس در حوزههایی مانند بنادر، ارتباطات، کابلهای زیردریایی و مواد معدنی راهبردی محدود شود.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، این توافق را تضمین دائمی منافع امنیتی واشنگتن در قطب شمال و توافقی «بدون هزینه برای مالیاتدهنده آمریکایی» توصیف کرده است. منظور دولت آمریکا از این تعبیر، ظاهراً این است که واشنگتن برای بهدستآوردن حق حضور و دسترسی نظامی پولی به دانمارک یا گرینلند پرداخت نمیکند؛ نه اینکه توسعه پایگاهها و حضور نظامی آمریکا در آینده هیچ هزینهای برای بودجه آمریکا نداشته باشد.
نکته مهم دیگر این است که مقامهای آمریکایی میگویند این ترتیبات حتی در صورت استقلال احتمالی گرینلند از دانمارک نیز ادامه خواهد داشت. به این ترتیب، واشنگتن تلاش کرده مهمترین نگرانی راهبردی خود را از مسئله «مالکیت» به مسئله دسترسی و کنترل امنیتی منتقل کند.
چرا گرینلند برای ترامپ و آمریکا مهم است؟
اهمیت گرینلند به موقعیت آن در تقاطع آمریکای شمالی، اقیانوس اطلس شمالی و قطب شمال بازمیگردد. آمریکا از دهه ۱۹۵۰ در این جزیره حضور نظامی دارد و اکنون پایگاه فضایی پیتوفیک، که پیشتر «تول» نام داشت، یکی از مهمترین مراکز آمریکا برای هشدار موشکی، نظارت فضایی و فعالیتهای دفاعی در منطقه است. توافق جدید در واقع تلاش میکند این حضور تاریخی را به یک چارچوب بسیار گستردهتر و پایدارتر تبدیل کند.
این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کرده که رقابت روسیه، چین و آمریکا در قطب شمال در حال افزایش است. واشنگتن همچنین در حال توسعه طرح دفاع موشکی Golden Dome است و مقامهای آمریکایی احتمال استفاده از موقعیت گرینلند در این معماری دفاعی را مطرح کردهاند. از این منظر، توافق بیش از آنکه یک معامله ارضی باشد، بخشی از بازتعریف جایگاه آمریکا در رقابت ژئوپلیتیک قطب شمال است.
پایان مناقشه گرینلند یا آغاز مرحله جدید؟
این توافق را نمیتوان پایان کامل مناقشه دانست. ترامپ ماهها حتی از تصاحب گرینلند سخن گفته بود و در مقطعی تأکید میکرد چیزی کمتر از مالکیت آمریکا قابل قبول نیست. توافق فعلی اما دقیقاً در نقطه مقابل آن خواسته قرار دارد: گرینلند همچنان متعلق به پادشاهی دانمارک است، اما حضور و اختیارات نظامی آمریکا به شکل قابلتوجهی تثبیت میشود.
از سوی دیگر، جزئیات توافق هنوز بهطور کامل منتشر نشده و حتی درباره میزان اختیارات آمریکا اختلاف روایت وجود دارد. ترامپ از «کنترل دائمی امنیت» سخن میگوید، در حالی که مقامهای دانمارکی بر حفظ حاکمیت خود تأکید کردهاند و برخی منابع نزدیک به مذاکرات گفتهاند تعبیر ترامپ ممکن است دامنه اختیارات واقعی آمریکا را بزرگنمایی کرده باشد. قرار است توافق در هفته آینده و در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل بهطور رسمی امضا شود و سپس مراحل پارلمانی لازم را طی کند.
در نتیجه، اهمیت واقعی این توافق احتمالاً نه در انتقال پرچم بر فراز گرینلند، بلکه در این پرسش خواهد بود که آمریکا در سالهای آینده تا چه اندازه میتواند بدون تغییر حاکمیت جزیره، معماری امنیتی و نظامی آن را در اختیار خود بگیرد. اگر مفاد اعلامشده اجرا شود، واشنگتن بدون الحاق گرینلند، به یکی از مهمترین اهداف راهبردی خود دست یافته است: جلوگیری از تبدیل این جزیره به پایگاهی برای رقبای آمریکا و تثبیت جای پای نظامی بلندمدت خود در قطب شمال.
