به گزارش خبرنگار نگین حاشیه،
چندی پیش رییس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی از برنامه دولت برای افزایش قیمت بنزین پرده برداشت. همزمان موضوع بالاتر بودن مصرف بنزن خودروهای تولید داخل نسبت به استانداردهای جهانی مطرح است. همین است که روز گذشته نیز رئیس فراکسیون نظارت بر صنعت نفت، گاز و پتروشیمی مجلس در نامهای به وزیر صنعت، معدن و تجارت عنوان کرد: وزارت صمت با ابلاغ یک برنامه ضربتی و عملیاتی، خودروسازان را مکلف کند برای محصولات تولیدی خود، بهویژه خودروهای پرمصرف، طرحهای فنی و مؤثر بر کاهش مصرف سوخت را از طریق شبکه خدمات پس از فروش و حتیالمقدور بهصورت رایگان اجرا کنند.
اما آیا واقعاً این موضوع دلیل ناترازی بنزین است و خودروسازها برای کاهش مصرف بنزین خودروهای تولیدی چه اقداماتی باید انجام دهند؟ در همین رابطه با سعید مدنی، مدیرعامل اسبق سایپا و کارشناس صنعت خودرو گفتوگو کردیم.
مدنی در گفتوگو با اقتصاد۲۴ با رد این دیدگاه که خودروهای داخلی عامل اصلی ناترازی بنزین هستند، تأکید کرد: اگرچه بخشی از مصرف بالای سوخت به ضعف فناوری خودروها بازمیگردد، اما اختلاف موجود میان میزان مصرف بنزین ایران و سایر کشورها با اصلاح خودروها بهتنهایی قابل توضیح نیست و باید عواملی مانند قاچاق سوخت، ضعف حملونقل عمومی و ساختار مصرف انرژی مورد بررسی قرار گیرد.
مدنی درباره علت افزایش مصرف سوخت در کشور و میزان سهم خودروهای داخلی در این ناترازی اظهار کرد: تفاوت مصرف سرانه بنزین در ایران با سایر کشورها به اندازهای زیاد است که نمیتوان بخش اصلی آن را صرفاً به مصرف بالای سوخت خودروهای داخلی نسبت داد.
وی با اشاره به آمار مصرف روزانه بنزین در کشور گفت: در حال حاضر حدود ۱۳۰ میلیون لیتر بنزین در روز مصرف میشود و با توجه به وجود حدود ۲۴ تا ۲۵ میلیون خودرو در کشور، بهطور میانگین مصرف هر خودرو حدود ۶ لیتر در روز خواهد بود. این در حالی است که در بسیاری از کشورهای دیگر با تعداد مشابه خودرو، مصرف سرانه روزانه هر خودرو حدود یک تا دو لیتر و در نهایت حدود ۲ تا ۲.۵ لیتر است.
مدیرعامل اسبق سایپا ادامه داد: کشورهای اروپایی، اسکاندیناوی و بسیاری از کشورهای توسعهیافته با وجود برخورداری از تعداد خودرو مشابه ایران، مصرف سوخت بسیار پایینتری دارند و بنابراین باید ریشه اصلی این اختلاف مصرف در ایران بررسی شود.
وی با بیان اینکه بخشی از مصرف بالای سوخت به وضعیت فناوری خودروها مربوط است، افزود: خودروهای قدیمی که در گذشته در کشور تولید میشدند به تدریج از رده خارج شدهاند و خودروهای جدیدتری جایگزین آنها شدهاند، اما همچنان بخشی از خودروهای داخلی مصرف سوخت بالایی دارند. ممکن است ۲۰ تا ۳۰ درصد از خودروهای داخلی به دلیل فناوری قدیمیتر، مصرف بیشتری داشته باشند.
مدنی اضافه کرد: خودروهای چینی که امروز با مدلها و برندهای مختلف وارد کشور میشوند نیز لزوماً از نظر مصرف سوخت در سطح خودروهای اروپایی، آمریکایی، ژاپنی یا کرهای نیستند و بخشی از آنها مصرف بالاتری دارند. با این حال، حتی اگر تمام این عوامل را کنار هم قرار دهیم، باز هم میزان مصرف فعلی بنزین در کشور با اصلاح خودروها بهتنهایی قابل توضیح نیست.
وی با اشاره به میزان صرفهجویی احتمالی ناشی از بهبود مصرف خودروها گفت: حتی اگر فرض کنیم تمام خودروهای کشور به جای مصرف ۷ تا ۸ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر، به مصرف ۵ تا ۶ لیتر برسند، نهایت صرفهجویی حاصل شاید حدود ۱۰ تا ۲۰ میلیون لیتر در روز باشد؛ بنابراین نمیتوان کل ناترازی موجود را به خودروهای داخلی نسبت داد.
مدنی با تأکید بر اینکه باید منشأ اصلی مصرف بالای بنزین در کشور شناسایی شود، اظهار کرد: اگر میزان مصرف فعلی کشور را با استانداردهای جهانی مقایسه کنیم، مشخص میشود که بخش بزرگی از این اختلاف ناشی از عواملی فراتر از کیفیت خودروهاست.
وی با اشاره به نقش ضعف حملونقل عمومی در افزایش مصرف سوخت گفت: یکی از مشکلات موجود به وضعیت حملونقل عمومی بازمیگردد. ایران کشور بزرگی است و طبیعتاً میزان جابهجاییها نسبت به بسیاری از کشورهای اروپایی بیشتر است، حتی اگر فرض کنیم این جابهجاییها دو یا سه برابر باشد، باز هم حملونقل عمومی در بسیاری از شهرهای کشور پاسخگوی نیاز مردم نیست.
مدیرعامل اسبق سایپا افزود: بهخصوص در شهرهای بزرگ، مردم به دلیل ضعف ناوگان حملونقل عمومی ناچار هستند از خودروهای شخصی و بنزینی استفاده کنند و این موضوع بخشی از افزایش مصرف سوخت را توضیح میدهد.
وی ادامه داد: بخش دیگری از موضوع به کاهش مصرف سوخت خودروها مربوط میشود، اما وقتی همه این عوامل را در کنار یکدیگر قرار میدهیم، باز هم محاسبات نشان نمیدهد که مصرف روزانه ۱۳۰ میلیون لیتر یا حتی بیش از ۱۰۰ میلیون لیتر بنزین، عددی منطقی باشد.
مدنی تأکید کرد: این میزان مصرف، عددی بسیار بزرگ است و باید بررسی شود که بخش عمده این بنزین در کجا مصرف میشود و چه عواملی باعث ایجاد چنین فاصلهای میان مصرف ایران و سایر کشورها شده است.
دولت دیواری کوتاهتر از خودروسازها ندارد
این کارشناس صنعت خودرو در ادامه با انتقاد از نسبت دادن بخش عمده مشکلات مصرف سوخت به خودروسازان گفت: هر زمان دولت با کمبود بودجه مواجه میشود، بحثهایی درباره عملکرد خودروسازها مطرح میشود و در حال حاضر خودروسازان به دیوار کوتاه بسیاری از مشکلات تبدیل شدهاند.
وی افزود: در گذشته گفته میشد قیمت تمامشده خودروهای داخلی بالاست، زیرا بهرهوری خودروسازان پایین است. ما همان زمان هم تأکید کردیم که حتی اگر تمام کارکنان از مدیرعامل تا نیروی خدماتی بدون دریافت حقوق کار کنند و همه هزینههای مربوط به نیروی انسانی حذف شود، نهایتاً کاهش قیمت تمامشده بیشتر از ۵ تا ۱۰ درصد نخواهد بود.
اگر ارتباطات جهانی برقرار شود، خودروسازان میتوانند برای کاهش مصرف سوخت برنامهریزی کنند و در قالب پروژههای مشخص، طی دو تا سه سال مصرف خودروهای تولید داخل را کاهش دهند
مدنی ادامه داد: بنابراین نمیتوان همه مشکلات صنعت خودرو یا مصرف بالای سوخت را به ساختار داخلی خودروسازان نسبت داد.
وی با اشاره به قیمت بنزین در ایران تصریح کرد: بنزین در کشور ما با توجه به سطح درآمد مردم لزوماً ارزان نیست و حتی در مقایسه با بسیاری از کشورها، قیمت آن بالا محسوب میشود؛ بهخصوص اینکه بخش عمده مواد اولیه تولید آن در داخل کشور تأمین میشود.
مدیرعامل اسبق سایپا اضافه کرد: به جای تمرکز صرف بر خودروها، باید بررسی شود که این حجم از بنزین دقیقاً به کجا میرود و چه سهمی از آن مربوط به مصرف واقعی مردم، چه میزان مربوط به ناکارآمدیها و چه مقدار مربوط به خروج غیرقانونی سوخت از کشور است.
باید بررسی شود چه میزان از بنزین کشور قاچاق میشود
مدنی در ادامه با اشاره به اینکه اصلاح صنعت خودرو به تنهایی نمیتواند مسئله ناترازی بنزین را حل کند، اظهار کرد: حتی اگر خودروسازان اصلاح شوند، خودروهای جدید وارد کشور شوند و مصرف سوخت خودروها کاهش پیدا کند، باز هم امکان اصلاح همه این ۱۳۰ میلیون لیتر مصرف روزانه وجود ندارد.
وی افزود: اگر بتوانیم ۲۰ یا ۳۰ درصد از مصرف فعلی را با اصلاح خودروها کاهش دهیم، در شرایط بسیار مطلوب به نتیجه رسیدهایم، اما بیشتر از این میزان دیگر با اصلاح فناوری خودروها امکانپذیر نیست؛ بنابراین باید بررسی شود بخش باقیمانده مصرف بنزین از کجا ناشی میشود.
مدیرعامل اسبق سایپا با اشاره به احتمال نقش قاچاق سوخت در افزایش مصرف بنزین گفت: باید مشخص شود چه میزان از این بنزین از کشور خارج میشود، زیرا با توجه به اختلاف قیمت سوخت در ایران و کشورهای همسایه، انگیزههای اقتصادی زیادی برای قاچاق ایجاد شده است.
وی ادامه داد: کشورهای اطراف ایران بنزین را با قیمتهایی بسیار بالاتر از ایران خریداری میکنند، زیرا مبنای خرید آنها قیمتهای جهانی و دلاری است. همین اختلاف قیمت باعث شده شبکههایی برای انتقال سوخت شکل بگیرد.
مدنی با بیان اینکه موضوع قاچاق سوخت دیگر محدود به روشهای سنتی نیست، تصریح کرد: در گذشته این پرسش مطرح میشد که با خودروهای کوچکی مانند نیسان چه میزان سوخت میتوان از مرز خارج کرد، اما امروز مسئله فراتر از این روشهاست و باید بررسی شود که سوخت به چه شکلهایی از کشور خارج میشود.
وی افزود: ایران کشوری پهناور با مرزهای گسترده است و کنترل همه مرزها کار سادهای نیست. از سوی دیگر، شرایط خاص کشور و محدودیتهای موجود در ارتباطات بینالمللی باعث شده برخی افراد بتوانند از این شرایط سوءاستفاده کنند و به دنبال منافع خود باشند.
مدیرعامل اسبق سایپا تأکید کرد: باید دقیق مشخص شود چه مقدار از مصرف بالای بنزین مربوط به قاچاق است، چه مقدار با اصلاح الگوی مصرف مردم قابل کاهش است و چه میزان را میتوان از طریق بهبود خودروهای داخلی یا واردات خودروهای کممصرف اصلاح کرد.
وی ادامه داد:، اما در مجموع، به نظر من بخش معناداری از مصرف فعلی بنزین که با سایر عوامل قابل توضیح نیست، به احتمال زیاد مربوط به قاچاق سوخت است.
کاهش مصرف سوخت خودروها نیازمند رفع تحریمها است
مدنی در پاسخ به این پرسش که آیا خودروسازان داخلی میتوانند در کوتاهمدت مصرف سوخت خودروها را کاهش دهند، گفت: خودروسازان در بسیاری از موارد وظایف تکلیفی دولت را انجام دادهاند، اما در مقابل دولت نیز وظایف خود را بهطور کامل انجام نداده است.
وی افزود: نمیتوان از دو خودروساز بزرگ کشور انتظار داشت که ظرف شش ماه یا یک سال مصرف موتورهای تولیدی خود را به شکل چشمگیری کاهش دهند، زیرا کاهش مصرف سوخت نیازمند تغییرات اساسی در فناوری پیشرانه است.
این کارشناس صنعت خودرو توضیح داد: موتورهای بنزینی فعلی حتی با فناوریهایی مانند توربوشارژ نیز محدودیتهایی دارند. برای کاهش بیشتر مصرف باید به سمت فناوریهای جدیدتر مانند خودروهای هیبریدی و در مراحل بعد خودروهای برقی حرکت کرد.
مدنی با اشاره به محدودیت بازدهی موتورهای احتراق داخلی گفت: موتورهای سوخت فسیلی حتی در بهترین شرایط، بخش زیادی از انرژی سوخت را به دلیل تلفات حرارتی از دست میدهند و راندمان آنها حدود ۳۰ درصد است. استفاده از فناوریهای هیبریدی یا برقی میتواند این میزان مصرف را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
وی با تأکید بر اینکه چنین تغییراتی نیازمند همکاری و ارتباطات بینالمللی است، اظهار کرد: توسعه فناوری خودرو، اصلاح سیستم انتقال قدرت، طراحی موتورهای جدید و استفاده از قطعات پیشرفته، موضوعاتی نیست که یک خودروساز بدون ارتباطات جهانی بتواند به تنهایی انجام دهد.
مدیرعامل اسبق سایپا ادامه داد: اگر قرار است مصرف سوخت خودروهای داخلی کاهش پیدا کند، این اتفاق با تغییرات جزئی یا اصلاحات سطحی مانند برخی تغییرات مکانیکی رخ نمیدهد، بلکه نیازمند طراحیهای جدید، فناوریهای جدید و همکاری با شرکتهای صاحب تکنولوژی است.
تحریمها مانع نوسازی فناوری خودرو شده است
مدنی در ادامه با اشاره به تأثیر تحریمها بر روند توسعه صنعت خودرو گفت: بخشی از مشکلات موجود به تحریمها، بخشی به شرایط خاص کشور، بخشی به محدودیتهای ارزی و بخشی نیز به مسائل داخلی دولت مربوط میشود.
وی افزود: در شرایطی که دولت با مشکلات مختلفی مانند تأمین منابع ارزی و تأمین نیازهای عمومی مردم مواجه است، طبیعی است که توسعه فناوریهای جدید در صنعت خودرو با دشواری بیشتری روبهرو شود.
مدیرعامل اسبق سایپا اظهار کرد: اگر ارتباطات جهانی برقرار شود، خودروسازان میتوانند برای کاهش مصرف سوخت برنامهریزی کنند و در قالب پروژههای مشخص، طی دو تا سه سال مصرف خودروهای تولید داخل را کاهش دهند.
وی ادامه داد: البته کاهش مصرف فقط به موتور مربوط نمیشود، بلکه مجموعه خودرو باید تغییر کند. برخی خودروهایی که امروز در کشور تولید میشوند، مربوط به طراحیهای چند دهه قبل هستند و ادامه تولید آنها با استانداردهای جدید جهانی فاصله دارد.
مدنی با اشاره به نمونههایی از خودروهای قدیمی تولید داخل گفت: برخی از خودروهایی که همچنان در کشور تولید میشوند، متعلق به فناوریهای ۳۰ یا ۴۰ سال قبل هستند و برای رسیدن به استانداردهای روز باید به سمت جایگزینی آنها با محصولات جدید حرکت کرد.
وی افزود: این تغییر نیازمند همکاری میان خودروسازان داخلی، قطعهسازان، شرکتهای طراحی مهندسی و خودروسازان خارجی است تا بتوان خودروهایی با فناوری جدیدتر، مصرف سوخت کمتر و استانداردهای بالاتر تولید کرد.
دولت به جای مقصرسازی باید زیرساخت اصلاح صنعت خودرو را فراهم کند
مدیرعامل اسبق سایپا تأکید کرد: مسئله اصلی این است که دولت باید نقش خود را در ایجاد شرایط لازم برای اصلاح صنعت خودرو ایفا کند و نمیتوان انتظار داشت خودروسازان بدون دسترسی به فناوریهای جدید، به تنهایی همه مشکلات را حل کنند.
وی گفت: خودروسازان در دنیا به خوبی میدانند برای کاهش مصرف سوخت، رعایت الزامات زیستمحیطی و افزایش ایمنی چه اقداماتی باید انجام دهند، اما اجرای این برنامهها نیازمند دسترسی به فناوری، قطعات و ارتباطات بینالمللی است.
مدنی با تأکید بر اینکه موضوع ناترازی بنزین را نمیتوان صرفاً به قیمت سوخت یا عملکرد خودروها محدود کرد، اظهار کرد: بنزین در ایران با توجه به سطح درآمد مردم الزاماً ارزان نیست و مسئله اصلی باید در مدیریت مصرف، جلوگیری از هدررفت منابع و شناسایی مسیرهای خروج سوخت از کشور بررسی شود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: اگر قرار است اصلاحی در صنعت خودرو و مصرف سوخت اتفاق بیفتد، دولت باید زمینه ارتباطات جهانی را فراهم کند، زیرا خودروسازان با دسترسی به فناوریهای روز میتوانند مسیر کاهش مصرف سوخت و بهبود استانداردهای تولید را طی کنند.
