وقتی یک راکتور هستهای خاموش میشود، فعالیتهای هستهای داخل آن بلافاصله پایان نمییابد. برخی مواد رادیواکتیو باقیمانده در سوخت برای ماهها یا حتی سالها بهتدریج تجزیه میشوند و در این فرایند ذرات بسیار کوچکی به نام پادنوترینو تولید میکنند.
پادنوترینوها بهسختی با ماده برهمکنش دارند و به همین دلیل میتوانند تقریباً بدون مانع از راکتور و پوششهای محافظ اطراف آن عبور کنند. همین ویژگی باعث شده دانشمندان بتوانند از آنها برای شناسایی فعالیت باقیمانده یک راکتور استفاده کنند.
پژوهشگرانی در فرانسه اکنون برای نخستین بار موفق شدهاند این سیگنال بسیار ضعیف را از یک راکتور کاملاً خاموش شناسایی کنند.
آشکارساز این گروه در یک تأسیسات زیرزمینی و حدود ۴۰۰ متر دورتر از دو قلب راکتور نیروگاه هستهای چوز در شمال فرانسه قرار دارد. این آشکارساز حاوی مایعی است که هنگام برخورد پادنوترینو با آن، یک جرقه بسیار کوچک نور ایجاد میکند و به دانشمندان اجازه میدهد این ذرات را شناسایی کنند.
پژوهشگران اطلاعات ثبتشده طی ۱۷.۲ روز را بررسی کردند؛ دورهای که هر دو راکتور کاملاً خاموش بودند. در این مدت، آشکارساز حدود ۱۰۰ رویداد احتمالی مرتبط با پادنوترینوها را ثبت کرد.
بررسیها نشان داد سیگنال ثبتشده با پیشبینی دانشمندان درباره میزان مواد رادیواکتیو باقیمانده در راکتورها و همچنین سوخت مصرفشده، مطابقت نزدیکی دارد. این نخستین بار است که چنین سیگنالی بهطور مستقیم از یک راکتور خاموش اندازهگیری میشود.
این کشف میتواند کاربردهای عملی نیز داشته باشد. دانشمندان میگویند آشکارسازهای پادنوترینو در آینده شاید بتوانند وضعیت یک راکتور را حتی پس از خاموش شدن آن بررسی کنند و اطلاعاتی درباره میزان سوخت مصرفشده ارائه دهند.
به این ترتیب، راکتور هستهای ممکن است از نظر ظاهری کاملاً خاموش شده باشد، اما مواد رادیواکتیو باقیمانده در آن همچنان ردپایی بسیار ضعیف بر جای میگذارند؛ ردپایی که اکنون دانشمندان برای نخستین بار توانستهاند آن را از فاصله دور مشاهده کنند.
