رکورد سلب اعتبار دسته‌جمعی مقالات شکسته شد/بازپس‌گیری بیش از ۱۴۰۰ مقاله کنفرانسی

یکی از انجمن‌های حرفه‌ای تراز اول جهان در حوزه علوم و مهندسی هزار و ۴۱۷ مقاله کنفرانسی را به‌طور یک‌جا سلب اعتبار (ریترکت) کرده است.

این اقدام در بیانیه‌ای در تاریخ ۲۸ اکتبر توسط موسسه مهندسان برق و الکترونیک (IEEE) مستقر در نیویورک اعلام شد. متخصصان صداقت و یکپارچگی پژوهش به نیچر اعلام کرده‌اند که این اقدام بزرگترین بازپس‌گیری دسته‌جمعی و یکباره مقالات علمی از سوی یک ناشر علمی است.

بر اساس اعلام نیچر تمام این مقالات پیش‌تر در مطالعه‌ای شناسایی شده بودند که به بررسی آثار قابل ردیابی تا آگهی‌های منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی از سوی کارخانه‌های مقاله‌سازی پرداخته بود. کارخانه‌های مقاله‌سازی کسب‌وکارهایی هستند که جایگاه نویسندگی مقالات را می‌فروشند. این مقالات اغلب پژوهش‌های کم‌کیفیت یا جعلی هستند.

این مطالعه که ابتدا در ماه آوریل به صورت مقاله پیش‌چاپ منتشر شده بود و ماه جاری در مجله Accountability in Research به چاپ رسیده است، فهرستی شامل ۲ هزار و ۶۲ مقاله را معرفی کرده که بین سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۶ در مجموعه مقالات ۳۶۶ کنفرانس IEEE منتشر شده‌اند.

بر اساس بیانیه IEEE، پس از آنکه تخلفات از طریق یک مطالعه خارجی شناسایی شد، این ناشر بررسی جامعی انجام داد و دریافت که مقالات مذکور، اصول انتشار IEEE را نقض کرده‌اند. در اطلاعیه‌های پس‌گرفتن تمامی ۱۴۱۷ مقاله‌ای که هفته گذشته سلب اعتبار شدند و همچنین ۷ مقاله دیگر که تاریخ دقیق سلب اعتبار آن‌ها مشخص نیست، آمده است که این مقالات «ممکن است برای فروش عرضه شده باشند».

آنا آبالکینا، پژوهشگر حوزه یکپارچگی و صداقت پژوهش و دانشمند علوم اجتماعی در دانشگاه آزاد برلین که یکی از نویسندگان مطالعه منتشرشده در مجله Accountability in Research است، می‌گوید: «باورکردنی نیست. آن‌ها خیلی سریع عمل می‌کنند.»

تحلیل گروه خبری مجله نیچر همچنین نشان داد که از مجموع ۱۰ هزار و ۶۲ مقاله‌ای که این مطالعه به دلیل ارتباط با کارخانه‌های مقاله‌سازی شناسایی کرده بود، تاکنون هزار و ۶۲۲ مقاله از سوی IEEE سلب اعتبار شده‌اند. بر اساس این تحلیل IEEE در مجموع از ابتدای سال ۲۰۲۶ تا کنون نزدیک به ۳ هزار مقاله را سلب اعتبار کرده است.

در این تحلیل، مجموعه‌داده‌های آبالکینا با پایگاه داده‌ای به نام «پرابلماتیک پیپر اسکرینر» Problematic Paper Screener تطبیق داده شد؛ پایگاهی که مقالات پس‌گرفته‌شده را از وب‌سایت ناشران شناسایی می‌کند. این پایگاه داده را «گیوم کاباناک»، دانشمند علوم رایانه در دانشگاه تولوز فرانسه ایجاد کرده است.

این نخستین‌بار نیست که IEEE تعداد زیادی مقاله را به صورت گروهی حذف می‌کند. در سال ۲۰۱۵ این موسسه بیش از ۱۲۰۰ مقاله و چکیده را که مربوط به یک کنفرانس واحد در سال ۲۰۱۱ بودند، از مجموعه آثار خود خارج کرد. ناشران دیگر نیز دست به اقدام مشابهی زده‌اند. انتشارات «هینداوی» زیرمجموعه‌ای مستقر در لندن از انتشارات وایلی که اکنون دیگر فعالیتی ندارد، تا پایان سال ۲۰۲۳ بیش از ۹ هزار و ۵۰۰ مقاله را پس گرفته بود. سخنگوی وایلی در گفتگو با مجله نیچر اعلام کرده که از این تعداد ۵۶۷ مقاله در یک نوبت و به صورت دسته‌جمعی پس گرفته شده‌اند.

فروش جایگاه نویسندگی

آبالکینا و همکارانش در پژوهش خود ۴ هزار و ۴۰۷ آگهی فروش جایگاه نویسندگی در مقالات کنفرانسی را ثبت کردند. این آگهی‌ها در بیش از ۲۰۰ کانال شبکه‌های اجتماعی از جمله تلگرام، واتس‌اپ و فیس‌بوک منتشر شده بودند. پژوهشگران سپس ۲ هزار و ۶۲ مقاله منتشر شده در کنفرانس‌های IEEE را شناسایی کردند که عنوان آن‌ها با عناوین مقالات تبلیغ‌شده در این آگهی‌ها مطابقت کامل یا تقریباً کامل داشت.

این گروه پژوهشی دریافت که قیمت فروش جایگاه نویسنده اول در مقالات، در مجموع بین ۴۳ تا ۴۰۰ دلار و قیمت جایگاه نویسنده آخر بین ۱۱ تا ۲۰۰ دلار متغیر بوده است. این مطالعه همچنین نشان می‌دهد که از میان ۱۰۹ کنفرانس تحت حمایت IEEE که پنج مقاله یا بیشتر با آگهی‌های منتشرشده از سوی کارخانه‌های مقاله‌سازی مطابقت داشتند، ۹۵ کنفرانس در هند برگزار شده‌اند.

آبالکینا می‌گوید: «کارخانه‌های مقاله‌سازی در یک بازار عمومی فعالیت می‌کنند و آگهی‌های فروش آن‌ها در شبکه‌های اجتماعی به‌صورت علنی منتشر می‌شود. هر کسی می‌تواند آن‌ها را پیدا کند، هر کسی می‌تواند خرید کند و هر کسی می‌تواند آن‌ها را ردیابی کند».

«ماری کنشووا» (Marie Kunešová)، دانشمند علوم کامپیوتر در دانشگاه غرب بوهمیا در شهر پلزن جمهوری چک و یکی دیگر از نویسندگان این مطالعه می‌گوید: IEEE به دلیل ماهیت و حجم فعالیت‌های کنفرانسی خود، یکی از اهداف مکرر کارخانه‌های مقاله‌سازی است. این سازمان بیش از ۵۳۳ هزار عضو در حدود ۱۹۰ کشور جهان دارد. IEEE حدود ۲۵۰ مجله منتشر می‌کند و سالانه از بیش از ۲ هزار کنفرانس حمایت می‌کند که حاصل آن انتشار حدود ۳۵۰ هزار مقاله کنفرانسی است.

پژوهشگران برای استفاده از نام IEEE در برگزاری کنفرانس در هر نقطه‌ای از جهان باید به این موسسه یا یکی از سازمان‌های عضو آن درخواست ارائه دهند. برگزارکنندگان کنفرانس‌ها همچنین می‌توانند برای دریافت حمایت فنی از IEEE که مجموعه مقالات نهایی را منتشر می‌کند، درخواست دهند. کمیته‌های برگزارکننده محلی کنفرانس‌ها مسئولیت دریافت مقالات و انجام فرآیند داوری همتا را برعهده دارند.

آبالکینا می‌گوید مقالات ارسالی به کنفرانس‌ها، برخلاف مقالات ارسالی به مجلات IEEE، تحت همان سطح از بررسی‌های مربوط به درستی و یکپارچگی پژوهش قرار نمی‌گیرند. به گفته او، این مقالات «با سرعت منتشر می‌شوند» و اغلب در پایگاه‌های اطلاعاتی علمی نمایه می‌شوند. کنشووا نیز معتقد است که IEEE باید نظارت بیشتری بر بخش‌های مختلف انتشارات خود به‌ویژه کنفرانس‌ها اعمال کند.

گروه خبری مجله نیچر برای دریافت پاسخ IEEE با این مؤسسه تماس گرفته، اما تا زمان انتشار این گزارش، پاسخی به پرسش‌های مطرح‌شده دریافت نشده است. با این حال، یکی از نمایندگان IEEE، گروه خبری نیچر را به بیانیه عمومی این مؤسسه ارجاع داد. در این بیانیه آمده است که مقالات مشمول آخرین موج سلب اعتبار، کمتر از ۰.۰۶ درصد از کل مقالات کنفرانسی منتشرشده در یک دوره ۶ ساله را تشکیل می‌دهند.

این سازمان در سال گذشته نیز بیش از ۱۷۰۰ مقاله را از مجموعه مقالات کنفرانس‌ها پس گرفته بود.

کنفرانس‌های هدف کارخانه‌های مقاله‌سازی

IEEE آگاه است که کنفرانس‌های این مؤسسه به یکی از اهداف کارخانه‌های مقاله‌سازی تبدیل شده‌اند. بررسی داخلی IEEE درباره کنفرانس بین‌المللی «محاسبات بهینه‌سازی و ارتباطات بی‌سیم» (International Conference on Optimization Computing and Wireless Communication) که مجموعه مقالات آن در سال ۲۰۲۴ از سوی IEEE منتشر شد، وجود نوشته‌های جعلی و گزارش‌های ساختگی داوری همتا را آشکار کرد. این بررسی همچنین نشان داد که احتمالاً یک کارخانه مقاله‌سازی، سازمان‌دهی این کنفرانس را بر عهده داشته است. در پی این بررسی، IEEE تعداد ۳۰۹ مقاله را از مجموعه مقالات این کنفرانس پس گرفت.

«آماندا سولیچ»، مدیر یکپارچگی و درستی پژوهش IEEE، یافته‌های این بررسی را در نهمین کنفرانس جهانی یکپارچگی پژوهش (WCRI) که ماه مه در شهر ونکوور کانادا برگزار شد، ارائه کرد. سولیچ در این کنفرانس گفت که این ناشر در حال بررسی به‌روزرسانی برخی از سیاست‌های خود در زمینه کنفرانس‌ها است.

سولیچ گفت: «یکی از سیاست‌هایی که در حال تدوین و توسعه بیشتر آن هستیم، این است که ارائه داده‌های مربوط به فرایند داوری همتا فقط در صورت درخواست الزامی باشد. این داده‌ها به‌طور خودکار در اختیار ما قرار نمی‌گیرند.»

مشکلی مشترک میان ناشران علمی

مطالعه آبالکینا، کنشووا و همکارانشان همچنین مقالات یا فصل‌های کتابی را در انتشارات علمی دیگر شناسایی کرده است که عنوان آن‌ها با عناوین آگهی‌های فروش منتشرشده از سوی کارخانه‌های مقاله‌سازی، یکسان یا مشابه بوده است.

این موارد شامل ۵۰ فصل از مجموعه مقالات کنفرانس‌هایی است که بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶ از سوی انتشارات «تیلور و فرانسیس» (Taylor & Francis) منتشر شده‌اند؛ ۲۲ مجموعه مقاله کنفرانسی منتشرشده از سوی انتشارات AIP Publishing، متعلق به مؤسسه فیزیک آمریکا، در فاصله سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵؛ ۱۷ مقاله کنفرانسی منتشرشده از سوی الزویر (Elsevier) بین سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳ که یکی از آن‌ها پس گرفته شده است؛ و ۴۵ مقاله کنفرانسی منتشرشده از سوی اشپرینگر نیچر (Springer Nature) بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۶.

اشپرینگر نیچر اعلام کرده است که ۲۲ مورد از این مقالات پس گرفته شده‌اند. (گروه خبری مجله نیچر از نظر تحریریه مستقل از ناشر خود، یعنی اشپرینگر نیچر، فعالیت می‌کند).

انتشارات AIP Publishing و تیلور و فرانسیس به مجله نیچر گفته‌اند که در حال حاضر مقالات مذکور را بررسی می‌کنند. نماینده انتشارات الزویر نیز اعلام کرده است که «بیش از یک اطلاعیه سلب اعتبار مقاله منتشر خواهد شد».